Η δημοσιογράφος και συγγραφέας Βάλια Πετούρη μιλά στον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματος “Από μένα αντίο”.
1. Κυκλοφόρησε το μυθιστόρημά σας “Από μένα αντίο” από τις εκδόσεις Μίνωας.Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;
Είναι δύσκολο να το κατατάξω σε μία κατηγορία, γιατί πρόκειται για μία πολυεπίπεδη μυθοπλασία, που εμπεριέχει, πολιτικά και ιστορικά στοιχεία, ψυχογραφικά, ηθογραφικά, ερωτικά, καθώς και στοιχεία μυστηρίου, με έντονο σασπένς. Ο αναγνώστης από την αρχή γνωρίζει ότι κάποιος θα πεθάνει, μετά από ένα έγκλημα, δεν μπορεί όμως, μέχρι τις τελευταίες σελίδες του βιβλίου, να αποφανθεί με σιγουριά, ποιός. Κατά τη διάρκεια της εξέλιξης της ιστορίας, θα αλλάξει πολλές φορές γνώμη για την ταυτότητα του θύματος, καθώς όλοι μου οι ήρωες μπορούν να χωρέσουν και στα δύο κοστούμια, και του θύτη και του θύματος.
Τολμώ μάλιστα να πω, ότι ο αναγνώστης θα μαντέψει λάθος και θα καταλάβει, μόνο στο τέλος του βιβλίου πως δεν μπορούσε να φανταστεί τον ήρωα, που αποτέλεσε ετυμολογικά το θύμα, γιατί μεταφορικά όλες μου οι προσωπικότητες έχουν θυματοποιηθεί.
2. Μιλήστε μας για τους βασικούς ήρωες σας. Ποιοι είναι οι στόχοι και τα κίνητρά τους;
Στο επίκεντρο δώδεκα συνολικά ηρώων, που αποτελούν τα μέλη δύο αστικών αθηναϊκών οικογενειών, βρίσκονται ο Άλκης και η Μαρίνα. Εκείνος είναι ένας σχετικά νέος, αλλά πολλά υποσχόμενος, 30χρονος καθηγητής, με ιδιαίτερο κύρος και λάμψη στην ακαδημαϊκή κοινότητα, τόσο εξαιτίας της επιστημονικής του ευρύτητας, όσο και της αντιστασιακής του δράσης. Κάνει τις διαπραγματεύσεις με την αστυνομία για να αποτρέψει την είσοδό της στη Σορβόννη, γεμίζει ασφυκτικά τα αμφιθέατρα στις παραδόσεις του, συμμετέχει στους κύκλους διανόησης του Παρισιού. Είναι εν ολίγοις, ένα ακαδημαϊκό αστέρι. Εκείνη είναι πρωτοετής φοιτήτρια του, που τον κάνει να την ερωτευτεί αμέσως. Δεν είναι η αδιαμφισβήτητη όμορφιά της, που κρατά δέσμιο τον καθηγητή, αλλά η ασυμβίβαστη, η μαχητική και παιχνιδιάρα πλευρά του χαρακτήρα της. Γι κείνον αντανακλά το φως μέσα στην καταθλιπτική του ψυχή, καθώς ο Άλκης Δρόσος κουβαλάει το βάρος της αυτοκτονίας της μητέρας και την αιώνια σύγκρουση με τον πατέρα του. Για κείνη γίνεται ο μέντορας, η πυξίδα, που την καθοδηγεί να βαδίσει τον δρόμο, που θέλει στη ζωή. Τα κίνητρα σε όλες τις ανθρώπινες προσωπικότητες είναι σύνθετα και υποκειμενικά. Υπάρχει όμως και ένα αντικειμενικό και αυτό αφορά στην ανάδυση της αλήθειας, που βρίσκεται μέσα μας. Κοιτάζοντας ο ένας μέσα στο πρόσωπο του άλλου, μετατρέπουν την αντικειμενική αλήθεια: “Οι ερωτευμένοι θέλουν να μένουν για πάντα δεμένοι” σε υποκειμενική.
Εκείνος, αν και έγκριτος ψυχίατρος, ψυχαναλυτικής, δεν διστάζει να ξαπλώσει στο ντιβάνι με κίνητρο να σώσει τον γάμο του, αλλά στην πραγματικότητα αντιμετωπίζει τα φαντάσματα, που κουβαλά μέσα στην ψυχή του. Εκείνη δεν διστάζει να προχωρήσει, με γενναιότητα, σε μία μεγάλη υπέρβαση, προκειμένου να αποτινάξει τα δεσμά της και να συνδεθεί με τον άνδρα της στο διηνεκές.
3. Πολιτική, ψυχανάλυση και Μάης του ‘68 αποτελούν τον καμβά της γραφής σας.Γιατί επιλέξατε αυτά ως τα βασικά στοιχεία του πρώτου μυθιστορήματός σας;
Ο Μάης του 68 είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο συστήνονται οι βασικοί μου ήρωες και σίγουρα τους επηρεάζει και τους σημαδεύει. Το σύνολο όμως των πολιτικών γεγονότων στην Ελλάδα και την Ευρώπη, από την απελευθέρωση, τα Δεκεμβριανά, τον εμφύλιο, την δικατορία, το κυπριακό, το πολυτεχνείο, την πτώση της χούντας, τη μεταπολίτευση, είναι που επηρεάζει καθοριστικά την διαμόρφωση των όλων των χαρακτήρων του βιβλίου, καθώς αναπτύσσονται ανάμεσα σε αυτά. Ειδικότερα ο Άλκης και η Μαρίνα, έρχονται σε επαφή και με άλλα, ιστορικής σημασίας, ευρωπαϊκά γεγονότα, εκτός του Μάη του 68, όπως ο ισπανικός εμφύλιος, η Άνοιξη της Πράγας, η κατάρρευση της κυβέρνησης Αντρεότι, μετά την απαγωγή του Άλντο Μόρο και τη δολοφονία του δημοσιογράφου Μίνο Πεκορέλι, η υπόθεση Καθαρά Χέρια με τον δικαστή Ντι Πιέτρο, η συγκρότηση της Ελιάς και της κυβέρνησης Πρόντι στην Ιταλία. Όλα αυτά διαμορφώνουν τις προσωπικότες και τις επιλογές τους, ενόσω αναγνώστης μαθαίνει σε βάθος τα ιστορικά αυτά γεγονότα, θα έλεγα με έναν ευχάριστο, διαδραστικό τρόπο και όχι μέσω της κλασικής διδαχής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ψυχογραφία και η ηθογραφία των ηρώων είναι σαφώς διακριτή, για να μην πω το κυρίαρχο στοιχείο, καθώς κάθε τους πράξη και επιλογή, φωτίζεται με μία βουτιά στον ψυχισμό τους. Ξέρετε, πιστεύω ακράδαντα, ότι ο άνθρωπος είναι ικανός για το μεγαλύτερο καλό, και την ίδια ώρα, για το μεγαλύτερο κακό. Γι αυτό και τους βάζω να κινούνται στα όρια, πριν κάνουν ηθελημένα ή αθέλητα την τελική τους επιλογή.
Να σημειώσω ακόμα, ότι οι ήρωές μου είναι αρχέτυποι και η πλοκή έχει αρκετά στοιχεία της αρχαίας τραγωδίας, από την κάθαρση, έως την τραγική ειρωνεία, κάθε φορά που εκείνοι νομίζουν ότι ξεφεύγουν από τον ιστό της αράχνης, που έχει υφάνει η μοίρα γύρω τους. Οι ρίζες αυτού του ιστού βρίσκονται στην αρχαία προφητεία: Αμαρτίαι γονέων παιδεύουσι τέκνα, όταν “φαντάσματα” των ατασθαλιών του πατέρα της Μαρίνας εμφανίζονται μπροστά στα παιδιά του, παγιδεύοντας βήμα το βήμα, όλους τελικά τους χαρακτήρες του βιβλίου.
4. Τι κρύβει περισσότερο ένα “αντίο”; Τη φυγή από τον πόνο ή την αυτοπεποίθηση μιας οριστικής απόφασης;
Το “αντίο”, αποτελεί μία από τις λέξεις με το μεγαλύτερο φορτίο. Δεν είναι ούτε “γεια”, ούτε στο “επανιδείν”, είναι οριστικό και αμετάκλητο. Συμβολίζει τους δεσμούς που κόβονται, τους δρόμους που κλείνουν πίσω μας γιατί δεν έχουν επιστροφή, συμβολίζει το τέλος της διαδρομής. Όμως όταν κάτι τελειώνει, κάτι άλλο αρχίζει. Ο θάνατος εναλλάσσεται συνεχώς με τη ζωή. Έτσι και στο βιβλίο μου, ο θάνατος που παραμονεύει από την αρχή και φανερώνεται στο τέλος, σηματοδοτεί την κάθαρση και μία νέα αρχή για όλους.
5. Τι πιστεύετε ότι θα μείνει ως απόσταγμα στον αναγνώστη;
Μέσα από τον Αρμαγεδδώνα, που θα περάσει πάνω από τους ήρωές μου, ο αναγνώστης θα καταγράψει πως η προσωπικότητα των ατόμων, μπορεί να διαμορφώνεται και να ζει στα όρια, όταν έρχεται αντιμέτωπη με τα μεγάλα ηθικά διλήμματα. Η θέση, που παίρνει ο καθένας απέναντι σε αυτά, τον καθορίζει και τον ορίζει ως προσωπικότητα. Σε όλους μας ξεδιπλώθηκαν κάποτε, μπροστά στα πόδια μας, οι δρόμοι της Αρετής και της Κακίας. Ίσως, όχι με τόσο απλοϊκά ονόματα, αλλά σίγουρα με τον μανδύα της ηθικής και της χαλαρής συνείδησης. Ο δρόμος, που επιλέξαμε τελικά, καθόρισε και το ποιοί γίναμε. Το ίδιο συνέβη και στους ήρωές μου, οι οποίοι αντιμέτωποι με τις μεγάλες τους στιγμές, επέλεξαν τον δρόμο της ζωής τους και την πλευρά της ιστορίας, στην οποία αποφάσισαν να σταθούν.
6. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;
Τα πάμπολα βιβλία λογοτεχνίας που έχω διαβάσει από παιδί, τα γεγονότα που έχω ζήσει μέσα από τη δημοσιογραφία, οι εμπειρίες που έχω συσσωρεύσει. Όλα αυτά θέλησαν έναν ζωτικό χώρο, για να αναπτυχθούν και νομίζω, ότι τον βρήκαν.
7. Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;
Το μεγαλύτερο, το ωραιότερο και μακρύτερο ταξίδι, του νου, της ψυχής και της ζωής.
8. Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;
Νομίζω, ότι αυτό αντανακλά, δυστυχώς, την πτώση του πολιτιστικού επιπέδου τα τελευταία χρόνια, την έλλειψη νέων ισχυρών ερεθισμάτων, καθώς και την άναρχη ανάπτυξη των social media
9. Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;
Θα μπορούσε και θα έπρεπε να έχει κυρίαρχο σε κάθε μορφή είτε ψηφιακή, όπως επιτάσσει η εποχής μας ή έντυπη, όπως “αντιστέκεται” ακόμη η πλειοψηφία των αναγνωστών. Γιατί το βιβλίο, σε όποια εποχή και αν βρίσκεται, δεν διαμορφώνει μόνο σκέψη, αλλά κουλτούρα και συνειδήσεις.
10. Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;
Για να δούμε… Δύσκολη ερώτηση…. Μόνον πέντε; Θα κλέψω και θα πω εξι! Σίγουρα, τους “Δαιμονισμένους” του αγαπημένου μου Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, τον “Στρατηγό μες τον Λαβύρινθό του” του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές, το “Όταν Έκλαψε ο Νίτσε” του Ίρβινγκ Γιάλομ. Στην τέταρτη θέση θα προβληματιζόμουν ανάμεσα στη σχολή και πάλι των Ρώσων με την “Ανάσταση” του Λέοντος Τολστόι ή αν ήθελα να συμπεριλάβω και έναν εκπρόσωπο της γαλλικής σχολής. Σε αυτή την περίπτωση, θα επέλεγα τον Μαρσέλ Προυστ με το εμβληματικό του ψυχογραφικό έργο “Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο”. Σίγουρα, δεν θα αγνοούσα το “Κοκκινο και το Μαύρο” του Σταντάλ Τώρα, αν είχα και ένα έβδομο, πώς να μην πω την “Δεσποινίς Τζούλια” του Αυγούστου Στρίντμπεργκ, ένα ανελέητα επίκαιρο έργο μέσα από τις δυνατές του αλληγορίες. Επίσης, θα είχα μαζί μου το λάπτοπ μου, προκειμένου να ολοκληρώσω το νέο μου βιβλίο: Μετά το Αντίο, που ως μέρος τριλογίας, αποτελεί τη συνέχεια του “Μετά το Αντίο” από το σημείο ακριβώς, που αφήσαμε τους ήρωές μας, στο τέλος του πρώτου.
11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;
Απο ρεαλισμό έχουμε χορτάσει. Ας επιστρέψουμε στον ρομαντισμό, μήπως διεκδικήσουμε το αδύνατο, να αλλάξουμε τον κόσμο ετούτο. Άλλωστε, όπως έλεγε και κείνο το σύνθημα του Μάη του 68: Soyez réalistes, demandez l’impossible, Να είστε ρεαλιστές, απαιτώντας το αδύνατο…
