Ο Β. Τσιλιπάνης απαντά στις ερωτήσεις που του θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία της συλλογής διηγημάτων “Μηδενικό είσαι εσύ”

• Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ιωλκός το νέο βιβλίο σας «Μηδενικό είσαι εσύ». Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Ένα μάγμα λέξεων σε θερμοκρασία βρασμού, η επιμονή της γυναίκας μου να μην “πάνε χαμένα” αυτά τα διηγήματα, και η μια κάποια αυτοπειθαρχία που χρειάστηκε για να μετατραπεί αυτό το πυκνό και δυσανάγνωστο μάγμα σε κάτι που να μπορεί να διαβαστεί.

• Ποια ζητήματα επιθυμείτε να θίξετε με αυτό σας το έργο και πώς προέκυψε η συγκεκριμένη έμπνευση;

Το βιβλίο αυτό γράφτηκε “κατά τύχη”. Η γυναίκα μου, μου ζήτησε να της γράψω μια ιστορία, να τη δουλέψει με τους μαθητές της κι αντί για μία, εγώ έγραψα καμιά δεκαπενταριά. Εκείνη επέμεινε να τις κάνουμε βιβλίο. Δεν έγραψα τίποτα με σκοπό να θίξω κάτι, αν αυτά τα διηγήματα θίγουν ζητήματα, αυτό προέκυψε, δεν ήταν εξαρχής πρόθεση.

• Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;

Δε μπορώ να ξέρω τι θα αποκομίσει ο αναγνώστης, γιατί αυτό εξαρτάται κυρίως απ’ αυτόν τον ίδιο, άλλωστε δε νομίζω να αποκομίσουν όλοι το ίδιο πράγμα. Μπορώ να ξέρω τι θα ήθελα, θα ήθελα κάτι αρκετά μετριοπαθές, όποιος το διαβάσει να περάσει καλά, να περάσει λίγες ώρες αναγνωστικής απόλαυσης. Τη «χημική» ανάλυση απόλαυσης ας την κάνει ο κάθε αναγνώστης μόνος του.

• Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Τα πάντα, οτιδήποτε αντιλαμβάνομαι, σκέφτομαι ή αισθάνομαι. Αν κάτι αξίζει να το σκεφτώ, αξίζει και να γράψω γι’ αυτό. Από τη διακύμανση ενός σωματιδίου, μέχρι τη διακύμανση της σχέσης μου με το γιό μου.

• Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στον ψηφιακή τις κόσμο; Πόσο επηρεάζεται από τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη;

Το βιβλίο όπως το ξέρουμε, βρίσκεται σε κίνδυνο, όπως και καθετί που δεν περιλαμβάνει ταχύτατα εναλλασσόμενες εικόνες, ραγδαία ερεθίσματα, συχνότητες στα όρια της όρασης ή της ακοής. Το βιβλίο έχει φθίνοντα ρόλο. Σα να μη φτάνει αυτό, κι αυτός ακόμα ο συρρικνωμένος “χώρος του βιβλίου” απειλείται με κατάληψη. Σε λίγο καιρό, αν όχι ήδη, θα είναι αδύνατον να ξεχωρίσουμε ποιο βιβλίο, ποια εργασία, ποιο άρθρο γράφτηκε από άνθρωπο και ποιο από Α.Ι.

• Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;

Η Ελληνική γλώσσα παρέχει σχεδόν έτοιμους ορισμούς. Εκείνη η μορφή γραφής, στην οποία ο λόγος γίνεται τέχνη. Άρα, δεν αρκεί να έχεις “κατιτίς” να μας πεις, πρέπει να μας το πεις και ωραία, να το διαβάσουμε και να το ευχαριστηθούμε.

• Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Δε νομίζω ότι διαβάζουν λιγότερη λογοτεχνία ειδικώς, διαβάζουν λιγότερο γενικώς. Συνεπώς, το ερώτημα είναι ευρύτερο. Πιστεύω πως ένας βασικός λόγος είναι το σχολείο, βασική λειτουργία του οποίου είναι να καταπολεμήσει τη φυσική φιλομάθεια του μικρού ανθρώπου, να μετατρέψει το πιο συναρπαστικό ανάγνωσμα σε μισητή υποχρέωση και να υποβιβάσει τη χαρά της γνώσης σε θλιβερή αποστήθιση. Άλλοι λόγοι, όπως η είσοδος των Ελλήνων στο Διαφωτισμό με το ζόρι κι απ’ την πίσω πόρτα, εκφεύγουν του παρόντα χώρου.

• Πιστεύετε στη μοίρα ή στην τύχη;

Πιστεύω στην τύχη, για την ακρίβεια στην τυχαιότητα. Πιστεύω ότι ανάμεσα στα προβλεπτά δίπολα αίτιο-αποτέλεσμα, ίπτανται “αδέσποτα” αποτελέσματα χωρίς αίτιο και “ορφανά” αίτια χωρίς αποτέλεσμα.

• Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

Μακάρι να διάβαζα πέντε βιβλία το μήνα. Θα ήθελα βιβλία που απαιτούν ηρεμία και συγκέντρωση για να μελετηθούν, όχι απλά να διαβαστούν, μια συνθήκη που η καραντίνα προσφέρει. Θα ήθελα να ξαναδώ βιβλία που διάβασα πριν πολλά πολλά χρόνια, «Το σαθρό υλικό του ανθρώπου» του Isaiah Berlin, το «Φόβο μπροστά στην ελευθερία» του Erich Fromm, το «Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού» του Max Weber και μια συλλογή ποιημάτων του Καζαντζάκη, που δε θυμάμαι τον τίτλο. Μου φτάνουν αυτά για ένα μήνα, και πολλά είναι.

• Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό στην εποχή μας;

Η εποχή μας χρειάζεται ριζική αναδιάταξη των πάντων. Καμία ισορροπία δεν είναι εφικτή, πόσο μάλλον βέλτιστη, στην εποχή μας, άρα ούτε η ισορροπία του ερωτήματος. Κάθε λέξη είναι “μολυσμένη”, ενίοτε αντεστραμμένη. “Ρομαντισμός” μπορεί να σημαίνει “εκτός τόπου και χρόνου”. “Ρεαλισμός” μπορεί να σημαίνει υποταγή στην παράνοια της εποχής. Η Ουτοπία μπορεί να είναι ο πραγματικός Ρεαλισμός ενός αντεστραμμένου κόσμου.