Γράφει ο Γιώργος – Νεκτάριος Παναγιωτίδης, συγγραφέας
Τα τελευταία χρόνια, και όσο περισσότερο έχουμε απάλειψη της μεσαίας τάξης και αύξηση του κοινωνικού χάσματος μεταξύ των φτωχών και των πλούσιων (του συντελεστή Gini και γενικώς των συντελεστών ανισοκατανομής), εμφανίζονται μορφές ζωής που αφορούν κατ’ αποκλειστικότητα τις ανώτατες κοινωνικοοικονομικές τάξεις οι οποίες βασίζονται στην επίδειξη, την αποστασιοποίηση και τον σνομπισμό.
Μια κλασική μελέτη για αυτό το θέμα και με εκπληκτική διαχρονικότητα υπήρξε το βιβλίο “η θεωρία της αργόσχολης τάξης” του μεγάλου Αμερικανού κοινωνιολόγου Θορνστάιν Βέμπλεν.
Υπάρχουν μάλιστα ακόμη και ιδιωτικές οδοί και οικισμοί που δεν επιτρέπουν την είσοδο ή έξοδο σε κανένα από τους ενοίκους ή τους εκτός του εκάστοτε οικισμού!
Μία τέτοια κοινότητα μας περιγράφει η Αργεντινή συγγραφέας Κλαούδια Πινιέιρο στο βιβλίο της με τίτλο “Οι χήρες της Πέμπτης”. Η Πινιέιρο μας δίνει την αφήγηση μέσω μιας από τους κύριους χαρακτήρες του βιβλίου. Ο χαρακτήρας αυτός είναι η μεσίτρια. Eίναι χαρακτηριστικό ότι θα έχουμε εδώ έναν χαρακτήρα που μπαίνει στα σπίτια των ανθρώπων, με κυριολεκτικό τρόπο. Είναι ένας χαρακτήρας που ιχνηλατεί την επερχόμενη κρίση.
Αυτή η κρίση είναι κάτι που ψυχανεμίζεται ο αναγνώστης εξαρχής. Το βιβλίο ξεκινάει με τρία πτώματα που βρίσκονται μέσα σε μια πισίνα, καθώς και ένα βαρύ τραυματισμό.
Το βιβλίο θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι μια σειρά από επεισόδια, από φαινομενικά ασύνδετα επεισόδια, που περιγράφουν τη ζωή των κύριων ζευγαριών στην κοινότητα του Άλτος ντε λας Κασκάδας, μαζί με τα παιδιά τους.
Γινόμαστε κοινωνοί λεπτομερειών των ζωών τους, που αφορούν από το γκολφ που παίζουν, τις συναντήσεις, τα προβλήματα που σταδιακά βγαίνουν στην επιφάνεια.
Αν μπορούσα να αναφέρω κάτι που μου θύμισε η συγκεκριμένη αφήγηση, είναι αυτές του Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Η γενική αίσθηση είναι ότι κάτι πάει πολύ στραβά, αλλά είναι άγνωστο ποιο είναι αυτό το “κάτι”. Είτε μιλήσουμε για τη “μαρτυριάρα καρδιά” είτε για την “οικία των Άσερ”, ο Πόε είναι μάστορας στο να μας βάζει να ζήσουμε την αγωνία, την αμηχανία, τις συνειδησιακές τύψεις του ήρωά του. Έτσι και στις “χήρες της Πέμπτης”: ο αφηγητής μας βάζει να ζήσουμε τα σφάλματα που, από ό,τι φαίνεται, εκτείνονται σε όλη τη ζωή και φιλοσοφία των ηρώων του.
Οι χήρες της Πέμπτης βασίζονται στην συνάντηση των ανδρών των τεσσάρων ζευγαριών που πραγματοποιείται κάθε Πέμπτη. Σημαντικό είναι και το χωροχρονικό πλαίσιο που συντελούνται τα γεγονότα. Συγκεκριμένα, μιλάμε για τις αρχές της δεκαετίας του 2000, όπου έχουμε τη βαθιά οικονομική κρίση και την είσοδο σε συμφωνία με το ΔΝΤ, το οποίο επέβαλε ισοτιμία 1-1 του δολαρίου με το πέσο. Τελικά, οι ενέργειες αυτές έφεραν τη σφοδρή πτώση της κυβέρνησης εκείνης και την ανάδειξη μιας άλλης το 2003 που επέφερε ριζικές αλλαγές. Στο φόντο αυτό, λοιπόν, τα στρώματα εκείνα που πλούτιζαν το προηγούμενο διάστημα, ακόμη και η άνω μεσαία τάξη των επαγγελματιών του λευκού κολάρου, βρέθηκε σε δεινή θέση, με την ανεργία να φτάνει ως το 22% και να αγγίζει πλέον τους πάντες.
Εδώ, λοιπόν, έχουμε την αναμέτρηση ενός σύγχρονου προτύπου με μια κρίση: έχουμε τον νεόπλουτο που η άφιξή του στο τέλος του δρόμου τον οδηγεί σε μια κρίση υπαρξιακού χαρακτήρα.
Εφόσον όλη η ζωή του στρέφεται γύρω από το χρήμα, το κοινωνικό status, την κοινωνικο-οικονομική ανέλιξη (με κάθε μέσο), όταν αυτά δείχνουν να τελειώνουν και η ζωή στην ειδυλλιακή του περίκλειστη κοινότητα απειλείται, πώς θα αντιδράσει; Η μία οδός είναι η φυγή: “άφες τους νεκρούς θάψαι τους εαυτών νεκρούς”. Αυτή όμως προϋποθέτει μια συνειδησιακή αλλαγή, μια κρίση συνείδησης. Φυσικά, δε θα φανερώσουμε εδώ την έκβαση της υπόθεσης. Όμως, είναι αποκαλυπτική για κάθε ψευδοπαράδεισο-φούσκα τύπου Άλτος ντε λας Κασκάδας, εφόσον το φαινόμενο είναι σαφώς διεθνές…
Σε γενικές γραμμές, οι “Χήρες της Πέμπτης”, γραμμένες πριν 20 και πλέον χρόνια, είναι ένα έργο με αξιοσημείωτες λογοτεχνικές αρετές του οποίου η ανάγνωση έχει να προσφέρει πράγματα στον αναγνώστη του. Χαρακτηρίστηκε κοινωνικό θρίλερ και πράγματι αυτή, βάσει του περιεχομένου του, είναι η πιο εύστοχη κατάταξη!
