Γράφει η Ξένια Σαρατσιώτη

Ολοκληρώθηκαν οι συναντήσεις της ειδικής ομάδας για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο, η οποία συγκροτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με στόχο να εξετάσει τους κινδύνους, τις προκλήσεις αλλά και τις δυνατότητες που συνοδεύουν τη διαδικτυακή παρουσία των ανηλίκων. Η τελική έκθεση της ομάδας αναμένεται να παραδοθεί στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, στις 13 Ιουλίου 2026, προκειμένου η Επιτροπή να αξιολογήσει τις προτάσεις και να καθορίσει τα επόμενα βήματα.

Από την πρώτη συνεδρίαση, τον Μάρτιο του 2026, έως την τρίτη και τελική συνάντηση του Ιουνίου, η ειδική ομάδα εξέτασε τις ισχύουσες ευρωπαϊκές πολιτικές, διεθνείς πρακτικές- όπως το παράδειγμα της Αυστραλίας για κατώτατο όριο ηλικίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- αλλά και την ανάγκη στήριξης των γονέων και των φροντιστών. Το γεγονός ότι η συζήτηση μετακινείται πλέον σε θεσμικό επίπεδο δείχνει πως η διαδικτυακή ασφάλεια των παιδιών δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ατομική ευθύνη κάθε οικογένειας.

Γιατί ένα παιδί σήμερα δεν «μπαίνει» απλώς στο διαδίκτυο. Μεγαλώνει μέσα σε αυτό. Εκεί συνομιλεί, παίζει, παρακολουθεί, συγκρίνεται, εκτίθεται, διαμορφώνει εικόνα για το σώμα του, για τους άλλους και για τον εαυτό του. Το ψηφιακό περιβάλλον δεν είναι πια ένα εξωτερικό εργαλείο, αλλά είναι ένας χώρος κοινωνικοποίησης και πολιτισμικής διαμόρφωσης.

Τα ευρήματα της έρευνας

Τα στοιχεία της πρόσφατης έρευνας του Ευρωβαρόμετρου για την επίδραση του υπερβολικού χρόνου μπροστά σε οθόνες και της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική και σωματική ευεξία των νέων έρχονται να δώσουν συγκεκριμένο περιεχόμενο σε αυτή την ανησυχία. Σύμφωνα με την έρευνα, οι έφηβοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση περνούν κατά μέσο όρο 4,5 ώρες στο διαδίκτυο τις σχολικές ημέρες και περισσότερες από 6 ώρες τα Σαββατοκύριακα, ενώ το 14% δηλώνει ότι αφιερώνει πάνω από 10 ώρες την ημέρα μπροστά σε οθόνες. Οι αριθμοί αυτοί δεν περιγράφουν απλώς μια συνήθεια ψυχαγωγίας ή επικοινωνίας, αλλά έναν νέο τρόπο οργάνωσης του χρόνου, της προσοχής και της κοινωνικής ζωής.

Ακόμη πιο ενδεικτικά είναι τα ευρήματα που αφορούν την ευεξία των εφήβων. 9 στους 10 δηλώνουν τουλάχιστον ένα αρνητικό σύμπτωμα που συνδέεται με τη χρήση οθονών, όπως κόπωση των ματιών, πονοκεφάλους, δυσκολία συγκέντρωσης ή λιγότερο υγιεινές διατροφικές συνήθειες. Σχεδόν 1 στους 3 αναφέρει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τον κάνουν να αισθάνεται άγχος, λύπη ή κοινωνικό αποκλεισμό, ενώ το 45% δηλώνει ότι συγκρίνει τον εαυτό του με άλλους κατά τη χρήση τους. Παράλληλα, περίπου 1 στους 4 εφήβους έχει έρθει αντιμέτωπος με προβληματικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, όπως ρητορική μίσους, ενώ το 40% ζητά καλύτερη πρόσβαση σε υποστήριξη ψυχικής υγείας.

Τα δεδομένα αυτά μετατοπίζουν τη συζήτηση πέρα από το απλό ερώτημα του «πόσος χρόνος είναι πολύς». Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η διάρκεια της έκθεσης στην οθόνη, αλλά το είδος της εμπειρίας που διαμορφώνουν οι πλατφόρμες: η διαρκής σύγκριση, η πίεση της ορατότητας, η αλγοριθμική ροή περιεχομένου, η έκθεση σε επιβλαβή πρότυπα και η αίσθηση ότι η κοινωνική αποδοχή μετριέται σε αντιδράσεις, προβολές και σχόλια. Με άλλα λόγια, η ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο δεν είναι μόνο ζήτημα προστασίας από κινδύνους. Είναι ζήτημα ποιότητας του ψηφιακού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνουν.

Η Επιτροπή αναφέρει επίσης ότι πάνω από τους μισούς γονείς θεωρούν πως οι οθόνες επηρεάζουν αρνητικά τη ζωή των νέων, ενώ το 54% των γονέων υποστηρίζει πρόσθετα ηλικιακά όρια ή περιορισμούς στη χρήση των social media. Η ανησυχία των γονέων είναι εύλογη, αλλά δεν αρκεί να μετατραπεί σε ακόμη μία προτροπή για «περισσότερο έλεγχο στο σπίτι». Οι οικογένειες βρίσκονται συχνά απέναντι σε ένα περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα, λειτουργεί με αδιαφανείς κανόνες και έχει σχεδιαστεί ώστε να συγκρατεί την προσοχή όσο το δυνατόν περισσότερο. Η ευθύνη, επομένως, δεν μπορεί να εξαντλείται στη γονική επίβλεψη ούτε να μετατίθεται αποκλειστικά στα ίδια τα παιδιά, σαν να πρόκειται απλώς για ζήτημα αυτοπειθαρχίας.

Οι πλατφόρμες δεν είναι ουδέτερες

Οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν είναι ουδέτεροι χώροι. Διαμορφώνουν προτεραιότητες, επιβραβεύουν συγκεκριμένες μορφές ορατότητας, προωθούν περιεχόμενο με βάση αλγοριθμικές λογικές και συχνά μετατρέπουν την παιδική και εφηβική προσοχή σε αντικείμενο εμπορικής αξιοποίησης. Όταν η κοινωνική αποδοχή, η αυτοεικόνα και η καθημερινή επικοινωνία περνούν μέσα από τέτοιους μηχανισμούς, η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να περιορίζεται σε τεχνικές ρυθμίσεις ή ηλικιακά όρια.

Βεβαίως, η αναζήτηση ενός αποτελεσματικού θεσμικού πλαισίου δεν είναι απλή υπόθεση. Οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες είναι ιδιωτικές εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονός που δυσκολεύει την εφαρμογή ενιαίων κανόνων και τη διασφάλιση της συμμόρφωσης σε διαφορετικά νομικά και πολιτισμικά περιβάλλοντα. Επιπλέον, πρόκειται για πλατφόρμες των οποίων το περιεχόμενο παράγεται κυρίως από τους ίδιους τους χρήστες, γεγονός που καθιστά πιο σύνθετο το ζήτημα της ευθύνης για όσα κυκλοφορούν σε αυτές.

Χρειάζεται κάτι βαθύτερο: μια νέα ψηφιακή παιδεία, που δεν θα μαθαίνει απλώς στα παιδιά πώς να αποφεύγουν κινδύνους, αλλά πώς να αναγνωρίζουν τους μηχανισμούς επιρροής, σύγκρισης και χειραγώγησης που συναντούν καθημερινά στο διαδίκτυο. Να μπορούν να κατανοούν γιατί κάτι εμφανίζεται μπροστά τους, ποιος ωφελείται από την προσοχή τους και πώς διαμορφώνεται η σχέση τους με την εικόνα, την πληροφορία και τους άλλους.

Με αυτή την έννοια, η συζήτηση για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο είναι ταυτόχρονα συζήτηση για τον πολιτισμό της ψηφιακής εποχής. Δεν αφορά μόνο την προστασία από το ακραίο ή το επιβλαβές περιεχόμενο. Αφορά την καθημερινή εμπειρία μέσα στην οποία τα παιδιά μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους, να επικοινωνούν, να επιθυμούν, να συγκρίνονται και να συμμετέχουν στον δημόσιο χώρο.

Σε καμία περίπτωση το ζητούμενο δεν είναι να επιστρέψουμε σε μια προ-ψηφιακή παιδική ηλικία ούτε να αντιμετωπίσουμε την τεχνολογία ως απειλή από μόνη της. Το ζητούμενο είναι να διεκδικήσουμε ένα ψηφιακό περιβάλλον που δεν θα στηρίζεται στην εξάντληση της προσοχής, στη διαρκή σύγκριση και στην εμπορευματοποίηση της ευαλωτότητας των ανηλίκων. Αν η παιδική ηλικία διαμορφώνεται πλέον και μέσα στις πλατφόρμες, τότε η ποιότητα αυτών των χώρων είναι ζήτημα δημοκρατίας, παιδείας και πολιτισμού.

Η πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανοίγει, επομένως, μια αναγκαία συζήτηση. Το αν αυτή θα μείνει σε επίπεδο συστάσεων ή θα οδηγήσει σε ουσιαστικές αλλαγές μένει να φανεί. Εκείνο που καθίσταται ήδη σαφές είναι πως η ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο δεν είναι ένα επιμέρους τεχνολογικό ζήτημα. Είναι ένας από τους πιο κρίσιμους δείκτες για το είδος της κοινωνίας που οικοδομούμε στην ψηφιακή εποχή.

Πηγή στοιχείων: Ευρωπαϊκή Επιτροπή / Ευρωβαρόμετρο.