Η συγγραφέας Ελένη Τσαλδίρη μιλά στον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της βιβλίου «Το παιχνίδι των εντυπώσεων . Ιμπρεσιονισμός».

Κυκλοφόρησε το νέο σας βιβλίο «Το παιχνίδι των εντυπώσεων . Ιμπρεσιονισμός» από τις Εκδ. Καλέντη. Πως θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Το Παιχνίδι των εντυπώσεων, είναι ένα μεγάλο στοίχημα για μένα.

Εδώ και χρόνια οραματίζομαι μια σειρά βιβλίων για παιδιά που να ενσωματώνει καλλιτέχνες, κινήματα, τάσεις και ρεύματα του 20ου αιώνα με τρόπο ευφάνταστο και δημιουργικό.

Το πρώτο βιβλίο λοιπόν, ο αγαπημένος Ιμπρεσιονισμός, είναι η εισαγωγή σε αυτά που πρόκειται να ακολουθήσουν.

Και αν με ρωτάς γιατί ξεκίνησα με αυτό… γιατί η εποχή του AI  που ζούμε, ας πούμε ότι έχει κάτι κοινό με εκείνη στα τέλη του 1800 -αρχές  1900 και  το θαύμα που ονομάζονταν Φωτογραφία.

Μιλήστε μας για τους βασικούς χαρακτήρες. Ποια είναι τα κίνητρα και οι στόχοι τους;

Οι ήρωες του βιβλίου μου είναι 5 πλάσματα του ζωικού βασιλείου. Καθένα απ’ αυτά αντιπροσωπεύει και μια αίσθηση.

Η πρωταγωνίστρια, η Έλεν ( η Κουταλοπειρατίνα) είναι μια αεικίνητη ελεφάντινα, η οποία είναι η όσφρηση. Η Ζωζέτ, η πιθηκίνα  ( η συγκάτοικός της Έλεν) είναι η γεύση και με την σειρά που εμφανίζονται : η διάφανη πεταλούδα είναι η όραση, το αηδόνι η ακοή και τέλος το χταπόδι η αφή.

Τί κοινό όμως μπορεί να έχει ο Ιμπρεσιονισμός με τις πέντε αισθήσεις;

Ο Κλόντ Μονέ συνήθιζε να λέει ότι όλοι οι μεγάλοι ζωγράφοι ήταν λιγότερο ή περισσότερο Ιμπρεσιονιστές.

Ο Ιμπρεσιονισμός λειτούργησε επαναστατικά για την εποχή του. Όταν όλοι οι ζωγράφοι τον προηγούμενο καιρό,  αποτύπωναν τα έργα τους με τέτοιο ρεαλισμό που έμοιαζαν αληθινά  έρχεται μια ομάδα καλλιτεχνών και καλεί τον θεατή να νιώσει το έργο με τις αισθήσεις του. Να μισοκλείσει τα μάτια του και να ταξιδέψει μέσα στις κοφτές πινελιές, γεμάτες φως, των έργων του Ιμπρεσιονισμού.

Θεώρησα σημαντικό να «ακουμπήσω» ένα τέτοιο κίνημα της τέχνης μέσα από τον πυρήνα του. Άλλωστε θα ήταν ξένο και επιφανειακό να κάνω μια οποιαδήποτε άλλη προσέγγιση σ’ ένα τόσο σπουδαίο κεφάλαιο στην τέχνη όπως ο Ιμπρεσιονισμός.

Οι 5 αυτοί ήρωες προσπαθούν να σώσουν την Χρωματιστή Πολιτεία από την καταστροφή που προκάλεσε ένας  Πετεινοδακτυλουργός. Αυτός ήρθε στην πόλη και  κατάργησε τις 5 αισθήσεις και την νωχελικότητα της πόλης,κύριο συστατικό  της Τέχνης. Πρέσβευε  ότι με ακριβής υπολογισμούς και σκληρή δουλειά ο κόσμος θα προκόψει δεν είναι αργά.

Η Τέχνη προβάλλεται στα παιδιά με τρόπο ενδιαφέροντα και ικανό να τους κάνει να την αγαπήσουν;

Η Τέχνη ήταν και θα είναι πάντα στα μάτια των ανθρώπων ένα πάρεργο. Η υπερκαταναλωτική εποχή που ζούμε δεν αφήνει και πολλά περιθώρια να εκτιμήσει κανείς την τέχνη όπως ακριβώς της αξίζει. Όταν όλα μετριούνται με νούμερά και ποσά, όταν ακόμη και σήμερα υπάρχει η έκφραση « αυτός έγινε ζωγράφος και πέθανε στην ψάθα!» που χώρος για λίγη τέχνη στις τρυφερές ηλικίες!

Σίγουρα στις μέρες μας άνθρωποι ευαίσθητοι αλλά και βιβλία γύρω από την τέχνη προσπαθούν να βρουν μια χαραμάδα και να πλησιάσουν την εύπλαστη ψυχή των παιδιών. Και αυτό είναι για κάποιους από εμάς σκοπός ζωής. Θα μπορούσαν λοιπόν να βρεθούν περισσότερες διαδικασίες για αυτή την σύνδεση. Όμως θα φανώ αισιόδοξη και θα πω ότι έστω και τώρα αφυπνίζοντας τις νέες γενιές με δημιουργικό τρόπο υπέρ της τέχνης ίσως και να μπορέσουμε να σώσουμε το αύριο αυτού του πλανήτη και αυτού του είδους που ζητά περισσότερη ευαισθησία και καλοσύνη κάτι που δίνει απλόχερα η καθαρή τέχνη.

Αξιοποιούμε επαρκώς το παραμύθι ως διδακτικό μέσο στην εκπαίδευση;

Το παραμύθι το παραμελούμε και κάποιες φορές το «σνομπάρουμε» όχι μόνο ως δάσκαλοι αλλά και ως γονείς.

Η αλήθεια είναι ότι η Ελληνική λαϊκή παράδοση αλλά και η Μυθολογία,  μας έχει χαρίσει αριστουργήματα παραμυθιών τέτοια που ενέπνευσαν και ακόμη εμπνέουν ξένους δημιουργούς.

Ο φόβος μην τυχών  και θεωρηθούμε προγονόπληκτοι ή  τέλος πάντων, παλιομοδίτες  δεν μας αφήνει να  εκμεταλλευτούμε  σοβαρά μέσα στην τάξη, στην ώρα της Φιλαναγνωσίας, αυτούς τους θησαυρούς της πατρίδας μας.

Εδώ θα ήθελα να επισημάνω ότι πολλές ώρες Φιλαναγνωσίας στο Δημοτικό, παρακάμπτονται για να δώσουν χρόνο στα Μαθηματικά ή στην Γλώσσα…ασχολίαστο!

Το παραμύθι όπως και η γλώσσα και η ντοπιολαλιά ενός ανθρώπου είναι μαρτυριάρα δηλαδή μιλάει και εξηγεί με τον πιο άμεσο τρόπο καταστάσεις κοινωνικές, ψυχολογικές, πολιτιστικές και πολλά άλλα που ίσως κανείς να χρειαζόταν κόπο και χρόνο  για να αναλύσει στα παιδιά.

Το παρήγορο είναι πως η παγκόσμια τάση ευνοεί την μυθοπλασία και αφήνει στην άκρη ( για την ώρα τουλάχιστον) βιβλία που νουθετούν και εμφανίζονται ως οδηγοί του πως να αισθάνεται ή να ζει καλύτερα ένα παιδί.

Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;

Ο μικρός  ή και ο μεγάλος αναγνώστης θα γίνει σαφέστατα «πλουσιότερος» από την συχνή επαφή του με τα παραμύθια. Αρχικά θα γίνει πιο ευφάνταστος και δημιουργικός. Τα παραμύθια σου δίνουν λύσεις ίσως και σε δικά σου προβλήματα που μοιάζουν βουνό στα μάτια σου. Λες, « κοίτα να δεις τί αντιμετώπισε αυτός ο ήρωας κι όμως στάθηκε δυνατός!» Τα παραμύθια καλλιεργούν την εν συναίσθηση και την συναισθηματική κάθαρση όπως  έκανε και το Αρχαίο Ελληνικό Θέατρο.

Τα παραμύθια είναι μέσα στο συλλογικό μας ασυνείδητο και μοιάζουν δικό μας κομμάτι άρα είναι οικεία και προσιτά σαν την οικογένεια μας παρέχοντας μας ασφάλεια και θαλπωρή. Τα παραμύθια και όλες οι ιστορίες που διαβάζει ένα παιδί πέρα του ότι δημιουργούν τον αναγνώστη του μέλλοντος, τον κάνουν ένα σκεπτόμενο άνθρωπο, του μαθαίνουν να γράφει σωστά και να εκφράζεται με άποψη.

Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Είμαι Εικαστικός και όπως το μαρτυράει και η ίδια η λέξη εικάζω συνεχώς με όποιο τρόπο μπορώ εκείνο για το οποίο με προβληματίζει. Η συγγραφή είναι ένας δικός μου τρόπος να εκφραστώ πέρα από χρώματα και σχήματα. Όπως ακριβώς χρησιμοποιώ τα πινέλα ή τα εργαλεία της

Χαρακτικής έτσι και οι λέξεις συνοδεύουν τις σκέψεις μου και δίνουν ουσιαστική λύση στους καλλιτεχνικούς μου προβληματισμούς.

Είμαι συνδεδεμένη κληρονομικά με τον Μικρασιάτη παππού μου, έναν γεννημένο Storyteller, σε μια εποχή που δεν υπήρχαν παιδικά βιβλία στο χωριό, ούτε βέβαια τηλεόραση. Και επηρεασμένη από τον υπέροχο Εικαστικό, Συγγραφέα και δάσκαλο Δημήτρη Μυταρά, ο οποίος άφησε κείμενα εκπληκτικά με τις βαθύτερες εικαστικές και πολιτικές σκέψεις του άλλα  και τα προσωπικά του  βιώματα κατά την  περίοδο της Κατοχής.  Για τον λόγο αυτό γράφω και εικονογραφώ τις δικές μου ιστορίες.

Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;

Η Λογοτεχνία όπως και η Τέχνη γενικότερα, αναπλάθει και εκφράζει αισθητικά τον κόσμο γύρω μας. Άρα, διαφοροποιεί και τροποποιεί εποχές και ψυχές, μορφώνει και διαμορφώνει τον άνθρωπο. Γι’ αυτόν υπάρχει, λοιπόν, όχι για το δικό της εαυτό.

Επειδή στη Λογοτεχνία μετέχει η φαντασία, το πάθος, όλο το εξωλογικό μας βάθος, αυτή μας γεμίζει με καταστάσεις απέραντες βιωματικά και πανανθρώπινες  λεκτικά και λογικά. Η Λογοτεχνία εκτός από το ότι στηρίζει την ανθρωπιά, καταργεί τη μοναξιά. Κάθε έργο της είναι η εξομολόγηση ενός δημιουργού στους άλλους, που έχουν την ίδια ηλικία ή ζούνε στην ίδια πατρίδα ( ή και όχι) όπως κάνει άλλωστε κάθε τέχνη κλασική.

Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Οι Έλληνες αναγνώστες είναι λιγότεροι από τους υπόλοιπους λαούς της Ευρώπης κι αυτό κατά την γνώμη μου άπτεται σε δύο παράγοντες.

Α) Η Ελληνική Εκπαίδευση δεν υπήρξε ποτέ φιλική στα βιβλία. Η ιδέα της Φιλαναγνωσίας ως αντικείμενο σοβαρό και επιτακτικό, ιδιαίτερα στις τρυφερές ηλικίες του Δημοτικού, δεν λειτούργησε ποτέ όπως θα έπρεπε, πέραν από λίγα φωτεινά παραδείγματα σχολείων.

Β) Η Ελλάδα ως χώρα Μεσογειακή (και ιδιαίτερα ζεστή) με τις προκλήσεις και τις εξωτερικές δραστηριότητες  που προσφέρει δεν ευνόησε ποτέ την ηρεμία και την εσωτερικότητα ενός  αναγνώστη.

Θα ήταν ωραίο, μαζί με τον χαρακτηρισμό, « Η χώρα του γλεντιού» να μας προσέδιδαν και « Η χώρα του βιβλιόφιλου κοινού» όμως ως λαός «ξοδευόμαστε »πολύ εξωλογικά και δεν μας απομένει στιγμή ενδοσκοπικής επαφής με το μέσα μας.

Το διάβασμα απαιτεί όλες τις αισθήσεις μας στοχευμένες  και άριστα συντονισμένες στο βιβλίο, στο κείμενο, εν τέλει, σ’ ένα  έργο τέχνης που παλεύει να μας κατακτήσει.

9.Τί ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;

Το βιβλίο στις μέρες μας, απαξιώνεται όλο και περισσότερο ιδιαίτερα στις ηλικίες 10-18 ετών. Αυτές είναι και οι ηλικίες που έρχονται σε μεγαλύτερη επαφή με το Internet, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα video games.

Πως να συγκριθεί μια σελίδα βιβλίου με την εκκωφαντική αλλαγή της ψηφιακής εικόνας το δευτερόλεπτο , η οποία, παρεμπιπτόντως  δίνει σκληρό αγώνα ( μέσω AI)  να σοκάρει και να αποχαυνώσει όσο περισσότερους μπορεί!

Ο αγώνας ανάμεσα στο βιβλίο και την ψηφιακή πραγματικότητα μοιάζει στ’ αλήθεια άνισος.

Δεν ξέρω…θεωρώ πως τα τελευταία μέτρα της πολιτείας, στην απαγόρευση πρόσβασης  των παιδιών (κάτω των 16 ετών) απ’ όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ίσως  είναι  μια καλή αρχή. Κάτι  που θα βοηθήσει ίσως κάποια παιδιά να ανακαλύψουν την συντροφιά ενός καλού βιβλίου

10.Ένας μήνας «καραντίνα. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

Ένας μήνας πέντε βιβλία είναι πολλά για μένα…!

Βλέπεις όταν διαβάζω ένα βιβλίο προτιμώ να σκέφτομαι αρκετά πάνω σ’ αυτά που μου μεταφέρει ίσως και να με οδηγεί και σε σκίτσα ή εικόνες.

Ωστόσο θα έπαιρνα μαζί μου σίγουρα τρία βιβλία που εμπεριέχουν κάτι απ’ την δική μου κοσμοθεωρία.

Α) Ένα βιβλίο του, σχεδόν σουρεαλιστή στη γραφή, Καζούο Ισιγκούρο ( ή το «Θαμμένος γίγαντας» ή το τελευταίο « The Summer we crossed Europe»)

Β) «Ο Θεός των μικρών πραγμάτων » της Αρουντάτι Ρόι.

Γ) «Το βάθος του κόσμου». Η ποιητική συλλογή του μοναδικού Νικηφόρου Βρεττάκου.

11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;

Ρομαντισμός ή Ρεαλισμός; Κάπου στη μέση βρίσκεται η ισορροπία.

Εδώ θα σας απαντήσω μέσα από τους χαρακτήρες των δύο πρωταγωνιστριών μου της Έλεν, της Κουταλοπειρατίνας και της Ζωζέτ, της Πιθηκίνας.

« Η Έλεν και η Ζωζέτ είναι οι καλύτερες φίλες της χρωματιστής Πολιτείας. Μπορεί να είναι διαφορετικές μεταξύ τους, όμως η μία συμπληρώνει την άλλη. Κι αυτό τις κάνει μοναδικές και αχώριστες!

Η Έλεν, η ελεφαντίνα, είναι πολύ καλή στη μαγειρική και τη ζωγραφική. Της αρέσει να μαγειρεύει τα χρώματα.

Ανακαλύπτει τις ξεχασμένες συνταγές των πιο σπάνιων αποχρώσεων στα κρυμμένα μπαούλα των παλιών ζωγράφων.

Η Ζωζέτ, η μικρή πιθηκίνα, είναι πολύ τακτική. Της αρέσει να φροντίζει το σπίτι και είναι καταπληκτική στο να διπλώνει και να οργανώνει τα πάντα στο πι και φι!»

Ρομαντισμός : επαφή με την τέχνη, την ιστορία, την παλιά διαδικασία των καλλιτεχνών που μοιάζει παλιομοδίτικη και συναισθηματική, είναι όμως σοφή και τόσο διδακτική. Αυτή είναι η Έλεν!

Ρεαλισμός: οργάνωση, συγκέντρωση στις ανάγκες και την τακτοποίηση της καθημερινότητας. Υπευθυνότητα και αποτελεσματικότητα χωρίς πολύ συναίσθημα. Στηρίζεται στο τώρα, στην πραγματικότητα. Αυτή είναι η Ζωζέτ!

Και να σας πω κι ένα μυστικό…αυτές οι δύο σε συνδυασμό, είμαι εγώ!

Αξίζει να σημειωθεί ότι : Το Παιχνίδι των Εντυπώσεων. Ιμπρεσιονισμός. Εκδ. Καλέντη. Κατέκτησε την 1η θέση στον 12ο Παγκόσμιο Διαγωνισμό Εικονογράφησης στην κατηγορία Children’s Book -Published. Που διοργάνωσε η διαδικτυακή πλατφόρμα www.hiiibrand.com

Επίσης σελίδες- τυπώματα  του βιβλίου,( οι οποίες είναι δουλεμένες με τις τεχνικές της Χαρακτικής) αντιπροσώπευσαν την Ελλάδα στην 30η Έκθεση Εικονογράφησης στην Μπρατισλάβα από τις 3.10.2025-11.1.2026 ( 30. BIB BIENNIAL OF ILLUSTRATIONS BRATISLAVA)

Όλοι οι μεγάλοι ζωγράφοι ήταν λιγότερο ή περισσότερο Ιμπρεσιονιστές.» Κλοντ Μονέ