Η συγγραφέας Κατερίνα Πανούση απαντά στις 10+1 Ερωτήσεις που της θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματος “Οι ρόλοι”.
1. Κυκλοφόρησε το βιβλίο σας “Οι ρόλοι” από τις εκδόσεις Επίμετρο. Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά και γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο;
Οι ρόλοι είναι ένα πολυπρόσωπο αστυνομικό μυθιστόρημα γεμάτο μυστήριο, αγωνία, ψυχολογικά στοιχεία και ανατροπές. Ένας άντρας βρίσκεται νεκρός στην είσοδο μιας πολυκατοικίας και ενώ οι αστυνομικοί ερευνούν το δυστύχημά του, παράλληλα, οι κοντινοί άνθρωποι του θύματος δίνουν στο γεγονός του θανάτου του μια διάσταση διαφορετική. Πρόκειται για μια πολύπλοκη ιστορία που ξεδιπλώνεται σταδιακά, γεννώντας στον αναγνώστη υποψίες και ερωτήματα που ζητούν την απάντησή τους.
Η σημασία του τίτλου είναι διπλή. Ο τίτλος αναφέρεται σε ένα παιχνίδι που παίζουν οι ήρωες του βιβλίου και το έχουν ονομάσει «οι ρόλοι». Αυτό το παιχνίδι περιγράφει ολόκληρο το βιβλίο, δυστυχώς όμως, δεν μπορώ να πω περισσότερα σχετικά με αυτό γιατί θα αποκαλύψω σημεία της πλοκής. Η δεύτερη σημασία του τίτλου είναι ίσως πιο προφανής, καθώς αφορά στους ρόλους που παίζουν οι ήρωες, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τις ευθύνες και το βάρος των πράξεών τους, καθώς και από τα γεγονότα του παρελθόντος τους, που τους στιγμάτισαν.
2. Μιλήστε μας για τους βασικούς ήρωες σας. Ποιοι είναι οι στόχοι και τα κίνητρά τους;
Οι βασικοί ήρωες του βιβλίου έχουν ένα κοινό σημείο, είναι άνθρωποι που προσπαθούν να ξεφύγουν από την πραγματική τους ζωή χρησιμοποιώντας διάφορα μέσα. Κάποιοι το κάνουν μέσω ενός παράδοξου παιχνιδιού, κάποιοι χρησιμοποιούν ψέματα, εθελοτυφλούν μπροστά στην αλήθεια ή επηρεάζονται από τους ανθρώπους με τους οποίους συναναστρέφονται και προσπαθούν να διαμορφώσουν τους εαυτούς τους με έναν τρόπο διαφορετικό. Ο κύριος στόχος τους είναι να φτάσουν σε μια ιδεατή ευτυχία ή να διατηρήσουν την ευτυχία που νομίζουν ότι έχουν ήδη καταφέρει να κατακτήσουν. Τα κίνητρά τους αφορούν κυρίως στην αυτοπροστασία και στην προστασία των ανθρώπων που αγαπούν.
3. Ποια είναι τα βασικά ηθικά διλήμματα της εποχής μας και τι ρόλο παίζει ο έρωτας στη διαμόρφωση των ισορροπιών;
Νομίζω ότι τα βασικά ηθικά διλήμματα της εποχής μας σχετίζονται με την ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και στα αποτελέσματα που μπορεί να επιφέρουν. Πιστεύω ότι σε παγκόσμιο επίπεδο παρακολουθούμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε να αλλάζει ταχύτατα και αυτό σίγουρα μας φέρνει ανησυχία, ανασφάλεια, ίσως και φόβο μπροστά στο άγνωστο που επρόκειτο να ακολουθήσει. Ο ρόλος του έρωτα στη διαμόρφωση των ισορροπιών είναι σπουδαίος, γιατί ο έρωτας ως μια πηγαία κατάσταση έχει την ικανότητα να μας επαναφέρει πίσω στη βάση μας, φέρνοντας στην επιφάνεια συναισθήματα που στην καθημερινότητά μας, αναγκαζόμαστε να αφήνουμε στην άκρη. Η χαρά που φέρνει ο έρωτας, η ανεμελιά, η αίσθηση ολοκλήρωσης και η επαφή με την άτρωτη πλευρά του εαυτού μας, μας θυμίζουν τι πραγματικά έχει σημασία σε αυτή τη ζωή.
4. Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;
Νομίζω ότι είναι ένα βιβλίο που θα προβληματίσει αρκετά τον αναγνώστη με έναν τρόπο υπαρξιακό ίσως, καθώς αναπόφευκτα θα κληθεί να σκεφτεί γύρω από τη δική του ζωή και τους ρόλους που του έχουν δοθεί ή έχει κληθεί να αναλάβει στην καθημερινότητά του. Οι ζωές όλων μας άλλωστε είναι γεμάτες από διαφορετικούς ρόλους που καλούμαστε να παίξουμε ακόμη και ερήμην μας.
5. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;
Δεν μπορώ να απαντήσω εύκολα σε αυτήν την ερώτηση γιατί γράφω ιστορίες από όταν ήμουν παιδί και δεν μπορώ να θυμηθώ ποιο ήταν το ερέθισμα που μου έδωσε το έναυσμα για να το κάνω. Είναι κάτι που με ευχαριστεί και έχοντας συνηθίσει να γράφω όλα τα χρόνια της ζωής μου, νομίζω ότι πλέον είναι κάτι σαν ανάγκη για μένα. Τα γραπτά μου έμεναν στο συρτάρι, μέχρι που τελείωσα το προηγούμενο βιβλίο μου «Το άλλο κορίτσι» και τότε για πρώτη φορά σκέφτηκα πως ήταν μια καλή ιστορία που θα άξιζε να φύγει από εμένα και τον κοινωνικό μου κύκλο και να διαβαστεί από περισσότερους ανθρώπους. Το ίδιο σκέφτηκα και όταν τελείωσα το «Οι ρόλοι».
6. Διαθέτει ταυτότητα το ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα ή αναλώνεται σε αναπαραγωγή διεθνών προτύπων;
Σίγουρα το ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα έχει επηρεαστεί από τα διεθνή πρότυπα, πιστεύω όμως ότι διαθέτει τη δική του ταυτότητα γιατί αποτυπώνει με τον πιο άμεσο και ρεαλιστικό τρόπο τις συνθήκες που επικρατούν στην Ελλάδα τη στιγμή που το μυθιστόρημα δημιουργείται. Τα άγχη των ηρώων, οι ανάγκες και οι προβληματισμοί τους, είναι σημεία των καιρών μας, ένα καθρέφτισμα της εποχής που διανύουμε.
7. Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;
Η λογοτεχνία είναι ένα μέσο ανύψωσης για τον άνθρωπο, καθώς του δίνει την ευκαιρία να ξεφύγει νοερά απ’ τον μικρόκοσμό του, ενώ την ίδια στιγμή τον παροτρύνει να στρέψει το βλέμμα στον εαυτό του και να επαναπροσδιοριστεί. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που οι μεγάλοι συγγραφείς του παρελθόντος δεν παύουν ποτέ να είναι επίκαιροι. Μπορεί σήμερα η τεχνολογική πρόοδος να είναι τεράστια, οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες να είναι εντελώς διαφορετικές από ότι τον προηγούμενο αιώνα, τα υπαρξιακά όμως ερωτήματα που διέπουν την ανθρωπότητα, παραμένουν ακριβώς τα ίδια.
8. Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;
Πιστεύω ότι είναι ένας συνδυασμός πραγμάτων που κάνει τους Έλληνες να διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο. Οι Έλληνες εργαζόμαστε πολλές ώρες, κουβαλάμε νοερά την δουλειά μας στο σπίτι και ο νους μας είναι τόσο κουρασμένος που αντιδρά στη συγκέντρωση που απαιτεί ένα βιβλίο ή στη συγκράτηση περισσότερων πληροφοριών. Επίσης ως ένας εξωστρεφής λαός στον ελεύθερο χρόνο που έχουμε, προτιμάμε να βγούμε έξω και να συναναστραφούμε με τους φίλους μας, παρά να μείνουμε στο σπίτι διαβάζοντας. Το διάβασμα άλλωστε, είναι μια διαδικασία μοναχική.
9. Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;
Το βιβλίο παραγκωνίστηκε αρκετά γιατί η εναλλαγή των ειδήσεων και των εικόνων μέσα από την οθόνη του κινητού μας έχει αναμφίβολα κάτι το εθιστικό. Νομίζω ότι η τόσο γρήγορη και εύκολη πρόσβαση στην πληροφορία και η άνοδος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μας εντυπωσίασε και μας απορρόφησε σε τέτοιο βαθμό, που αφήσαμε για λίγο το βιβλίο στην άκρη. Παρατηρώ βέβαια, πως τα τελευταία χρόνια έχει αρχίσει να αλλάζει αυτό. Νομίζω ότι ο κόσμος στρέφεται ξανά στη λογοτεχνία αλλά και γενικότερα στις τέχνες, αναζητώντας μια ευχαρίστηση με διάρκεια που ενθαρρύνει την ματιά προς τον εσωτερικό μας κόσμο κι όχι προς κάτι το επιφανειακό.
10. Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;
«Ο ηλίθιος», Φ. Ντοστογιέφσκι, «Η βουή και η μανία», Γ. Φώκνερ, «Η πτώση» Α. Καμύ, «Ασκητική», Ν. Καζαντζάκης, «Πόλη στις φλόγες», Γ. Ρ. Χάλμπεργκ.
11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;
Νομίζω ότι είμαστε υπερβολικά ρεαλιστές πλέον, οπότε δίχως δεύτερη σκέψη θα απαντήσω ρομαντισμό. Φυσικά χρειάζεται να είμαστε ρεαλιστές, να βλέπουμε τη ζωή και την πραγματικότητά μας όπως ακριβώς είναι και να αντιλαμβανόμαστε πλήρως τις συνθήκες που μας περιβάλλουν, ο ρομαντισμός όμως μας δίνει την ελπίδα και το όραμα που χρειαζόμαστε για να κάνουμε ένα βήμα προς τα μπροστά. Οι μεγαλύτερες ιδέες καταλήγουν να γίνονται πράξη ακριβώς επειδή εμπλέκεται ο ρομαντισμός.
