Γράφει ο Πέτρος Χατζησωτηρίου, φαρμακοποιός – κριτικός λογοτεχνίας

Την επικαιρότητα στο χώρο του βιβλίου τελευταία σχεδόν μονοπώλησε η είδηση ότι απεσύρθη από τα ράφια των βιβλιοπωλείων ένα ασήμαντο λογοτεχνικά βιβλίο που αρχικά αυτοεξέδωσε η συγγραφέας του και μετά από το γκελ που έκανε στα social media το εξέδωσε κανονικά ένας σοβαρός κατά άλλα εκδοτικός οίκος για ν’ αναγκαστεί να το αποσύρει κατόπιν κατηγοριών που αποδέχθηκε για κατασκευή από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ).

Ας δούμε πρώτα ποιοι ολοφύρονται γι’ αυτή την αποθέωση της απάτης και θα καταλάβουμε πολλά.

Πρώτα απ’ όλα οι λογής influencers του bookstagram και του bookTok που είδαν τη “δουλειά” τους, το δούλεμα πιο σωστά των υπηκόων τους, να ακυρώνεται. Ακολούθησαν σιωπηρά οι εκδότες που είδαν μια προοπτική εύκολου και γρήγορου κέρδους να παίρνει άλλη μία αναβολή (σιγά μην παραιτηθούν έτσι εύκολα από τέτοιο χρυσωρυχείο). Βέβαια κάποιοι εκδότες έσπευσαν να δημοσιοποιήσουν τις διαπρύσιες θέσεις τους υπέρ της γνήσιας, ανθρώπινης, λογοτεχνίας έναντι της τεχνητής κι ότι παραμένουν σε επιφυλακή για να διασφαλίζουν την προτασία των αναγνωστών τους από τέτοια φαινόμενα απάτης αλλά δεν ξέρω πόσους έπεισαν (υποθέτω ούτε τους εαυτούς τους).

Ας θέσουμε όμως το θέμα στη ρεαλιστική του βάση. Η ΤΝ ήρθε για να μείνει και καλά θα κάνουμε ν’ αρχίσουμε να συνηθίζουμε στην ιδέα της κυριαρχίας της στη δημόσια ζωή. Είναι παντελώς ανούσιο κι ανεδαφικό να παριστάνουμε ότι δε θα υποκύψουμε, θ’ αντισταθούμε, ότι εμείς δεν τα πιστεύουμε ούτε τα υποστηρίζουμε κάτι τέτοια κι άλλα ηχηρά παρόμοια. Κατά την άποψη της στήλης, το μόνο που θα καταφέρει η ΤΝ στο χώρο του βιβλίου θα είναι να κάνει πιο εμφανή τη διαφορά των βιβλίων από τα λογοτεχνικά πονήματα. Η ΤΝ, ευτυχώς, έχει εκπαιδευτεί κι αυτό που κάνει είναι να πλάθει ευφάνταστες ιστορίες, να χρησιμοποιεί ποικιλία συνδυασμών αφηγηματικών τεχνικών και των σημείων της στίξεως. Μα συνιστούν όλα αυτά μαζί αν τα βάλεις λογοτεχνία; Όχι βέβαια. Βιβλία φτιάχνουν, ναι, αλλά απλά για να προάγουν την ανακύκλωση χαρτιού προσβλέποντας στα χρήματα των απαίδευτων του ανερμάτιστου οικοσυστήματος των social media. Τους αναγνώστες λογοτεχνίας δεν θα τους επηρεάσει στο ελάχιστο μια που αν ένα τέτοιο κατασκεύασμα πέσει στα χέρια τους θα τους “χτυπήσει αμέσως στο μάτι” και θα το παρατήσουν.

Μα, θα αντιτείνει κάποιος και μέχρι χθες χωρίς την επέλαση της ΤΝ δεν εκδιδόταν τόνοι άχρηστων σκουπιδιών σε σχήμα βιβλίου με την ίδια ακριβώς στόχευση και κίνητρα; Σωστά. Τώρα θα συνεχίσει κανονικά το φαινόμενο με απλά κάπως λιγότερο μόχθο από τους “συγγραφείς” και ταυτόχρονα τους μεταφραστές και επιμελητές λογοτεχνίας να ψάχνουν για δουλειά.

Όσοι κατανάλωναν σκουπίδια θα συνεχίσουν να το κάνουν ανεπηρεάστοι (πολύ αργά κι αδύνατο πια να ξεκινήσουν να εντρυφούν στην ποιοτική λογοτεχνία) κι όσοι διάβαζαν λογοτεχνία δεν κινδυνεύουν απ’ το φαινόμενο.

Η μόνη σοβαρή επίπτωση της επέλασης της ΤΝ στο χώρο του βιβλίου θα είναι η δυσκολία του να γίνει αποδεκτό προς έκδοση το βιβλίο ενός νεοεμφανιζόμενου συγγραφέα. Προβλέπω στο εξής όλοι οι εκδοτικοί οίκοι να απαιτούν την οικονομική υποστήριξη όλων ανεξαιρέτως των συγγραφέων για κάθε βιβλίο που θα φέρνουν προς αξιολόγηση κι έκδοση κι αν στο μεταξύ κριθεί “εκεί έξω” από το αναγνωστικό κοινό ως “καθαρό” και πάνως αξιόλογο να παρέχουν όλες τις ανατυπώσεις μετά δωρεάν. Ναι, θα καταστούν κι επισημα πλέον (παρασκηνιακά ήδη έτσι λειτουργούν) τυπογραφεία πολυτελείας που παρέχουν όμως υπηρεσίες διόρθωσης, επιμέλειας και προώθησης. Όσοι συγγραφείς νιώθουν ότι ξεβολεύονται μπορούν πάντα ν’ ανακαλύψουν τις αυτοεκδόσεις σε ηλεκτρονική μορφή που είναι πολύ οικονομικές σαν λύση έως συχνά και εντελώς δωρεάν, να τα προστατεύουν (κλειδώνουν) με DRM κι αν τυχόν κάνουν γκελ στο αναγνωστικό κοινό να πάνε μετά να αξιώσουν και πιεστήριο. Αν τα έργα τους ήταν ρηχά κι εφήμερα δεν ήταν για έντυπα από μιας αρχής, αν πάλι νομίζουν ότι έγραψαν το διαχρονικό αριστούργημα ξεκινάνε έτσι και μετά πάνε και για έντυπη έκδοση για να μείνουν τα αντίτυπά τους για πάντα. Τίμιο.

Όσο κι αν ακούγονται φοβερά ή ρηξικέλευθα όλα αυτά νομίζω είναι ό,τι διασφαλίζει όλες τις πλευρές κι επαναφέρει την ηρεμία στο χώρο του βιβλίου. Σε κάθε άλλη περίπτωση θα δυσκολευτούν πολύ οι εκδότες να βρουν αγοραστές των βιβλίων των νεομφανιζόμενων συγγραφέων τους χωρίς προηγουμένως να έχουν δώσει εχέγγυα αξιοπιστίας. Θα ξέρουν κι οι αναγνώστες τους όμως πως ό,τι έφτασε να τυπωθεί ήταν προϊόν ανθρώπινου συγγραφικού μόχθου. Όλα τ’ άλλα θα τα βρίσκουν σαν e-books πλέον. Ποιος διαφωνεί;