Γράφει ο Πέτρος Χατζησωτηρίου,, φαρμακοποιός – κριτικός λογοτεχνίας
Η προτίμηση της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου στα κοινωνικά μυθιστορήματα με ιστορικό υπόβαθρο είναι πια τεκμηριωμένη και δεν σταμάτησε ποτέ να την εξελίσσει. Στο τελευταίο της βιβλίο τις «Αδάμαστες Ψυχές» έχουμε άλλη μία απόδειξη αυτής της προτίμησης.
Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μεγάλα κεφάλια, «βιβλία» τα ονομάζει η συγγραφέας, και καλύπτει χρονικά το διάστημα από το 1851 έως το 1982 κι ο καμβάς πάνω στον οποίο διαδραματίζεται η πλοκή περιλαμβάνει τρεις ηπείρους, Ευρώπη, Ασία κι Αφρική.
Παρότι οι πρωταγωνιστές προοιωνίζονται να είναι ένα ζευγάρι, ο Τζων κι η Πωλίν, εν τούτοις βρισκόμαστε να παρακολουθούμε τις ιστορίες πολλών άλλων δευτερευόντων χαρακτήρων που συνδέονται μεν με τους κεντρικούς πρωταγωνιστές αλλά αφήνουν μια αίσθηση χαοτικής δραματουργίας, κάτι που ίσως να ανησυχήσει λίγο τον αναγνώστη που στο μεταξύ δεν ξέρει με ποιον χαρακτήρα να ταυτιστεί ή έστω ποιον να μισήσει. Τελικά όμως όλα τα κομμάτια του παζλ στο τέλος βρίσκουν τη θέση τους σχηματίζοντας τη μεγάλη εικόνα που δεν ήταν άλλη από την απόδειξη πως η ζωή δεν είναι πάντα εύκολη για κανέναν ωστόσο την κερδίζουν μόνο όσοι διαθέτουν αδάμαστη ψυχή.
Μέσα από τις πολλές ιστορίες που παραθέτει, η συγγραφέας βρίσκει την ευκαιρία να αναδείξει το δράμα της δίωξης και εν τέλει καταδίωξης των Εβραίων εστιάζοντας ιδιαίτερα στο σημείο χρονικό διάστημα μεταξύ εγκατάστασης τους στην Πολωνία και της μετοίκησης πολλών εξ αυτών στην Αγγλία του 19ου αιώνα. Επίσης, αναδεικνύονται οι φρικαλεότητες των Βουλγάρων στην Ελληνική Θράκη, θέμα ταμπού για πολλούς συγγραφείς, οι αναταραχές, οι θανατηφόρες μηχανορραφίες κι η εκρηκτική κοινωνική αναστάτωση στη Μέση Ανατολή κατά την εναλλαγή των καθεστώτων στις επίμαχες χώρες. Ακόμη, στηλιτεύονται οι απάνθρωποι μέθοδοι της επιβολής της αποικιοκρατικής κυριαρχίας του Βελγίου στις χώρες της Νότιας Αφρικής, φωτίζεται η γέννηση του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου υπό τον Νέλσον Μαντέλα, η γέννηση του Κομμουνισμού κι ο ρόλος που έπαιξε στο ιστορικό, εργατικό και κοινωνικό γίγνεσθαι κατά τον 19ο αιώνα, για να καταλήξει το πρωταγωνιστικό ζευγάρι στην Αθήνα του ταραχώδους πολιτικά 1965 μέχρι την Αλεξανδρούπολη του 1982 που βίωνε, όπως κι όλη η Ελλάδα άλλωστε, μια ακόμη πολιτική αλλαγή, αφού μας δώσει την αφορμή να κοιτάξουμε πίσω από την κουρτίνα που κρύβει τη δράση και τις μεθόδους των κατασκόπων!
Η Δήμητρα Παπαναστασοπούλου μας έχει συνηθίσει σε λιτές αλλά επεξεργασμένες, οπισθοβαρείς περιγραφές.
Για παράδειγμα δεν αρκείται στο να περιγράψει το ανελέητο λιοπύρι της Αφρικανικής ερήμου παρά διερευνά και αναδεικνύει τις συνέπειές του στη δράση των ηρώων της, τον ψυχισμό τους, τις συναισθηματικές διακυμάνσεις που αυτό προκαλεί. Ή δεν αρκείται στο να περιγράψει τις δυσκολίες και τις ακρότητες κατά τον διωγμό των Εβραίων παρά στέκεται στο τι και πως αυτές γέννησαν στη θέση της αναμενόμενης τυφλής αντίδρασης. Ταυτόχρονα, η ιστορική ακρίβεια κι η ρεαλιστική συνέπεια των εξιστορούμενων γεγονότων είναι εντυπωσιακή και δεν ξεφεύγει του θαυμασμού του αναγνώστη. Το επιβεβαιώνει άλλωστε και η ομολογία της συγγραφέως στα επιλεγόμενα ότι πρόκειται μια μυθιστοριογραφία βασισμένη σε αληθινά γεγονότα.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει στη γλώσσα του βιβλίου που είναι απλή, χωρίς γραμματολογικούς ή συντακτικούς κομπασμούς και ξαφνιάζει ευχάριστα η απουσία χυδαιολογίας, βωμολοχίας και πορνογραφικών περιγραφών υπό το φτηνό πρόσχημα της τάχα ακομπλεξάριστης, σύγχρονης ελευθεριότητας του λόγου. Στη θέση τους απολαμβάνουμε λεπτές, υπαινικτικές αναφορές που κινούν όμορφα τα γρανάζια της φαντασίας του αναγνώστη. Σπανίζει τόσο πολύ πια αυτή η άλλοτε αυτονόητη απόδοση των λογοτεχνικών κειμένων από τους σύγχρονους Έλληνες συγγραφείς που πρέπει να πιστώσουμε ένα μεγάλο συν στη Δήμητρα Παπαναστασοπούλου που το υπηρετεί με συνέπεια.
Αυτό που αφήνουν στο μυαλό του αναγνώστη οι «Αδάμαστες Ψυχές» γυρίζοντας την τελευταία τους σελίδα είναι ένας ύμνος προς τον άνθρωπο που δεν υποτάσσεται, που δεν μεμψιμοιρεί, που αγωνίζεται, που υπερβαίνει όρια πολιτισμικά, εθνικά, τον άνθρωπο που δαμάζει τη ζωή, τον άνθρωπο που διαθέτει αδάμαστη ψυχή!
4,0/5,0
