Γράφει ο Γιώργος – Νεκτάριος Παναγιωτίδης, συγγραφέας
Συνήθως γράφουμε σε αυτόν το φιλόξενο χώρο για γραπτά λογοτεχνικά. Αυτή τη φορά, θα κάνουμε τη… διαφορά, αφού θα σημειώσουμε μερικές σκέψεις σχετικά με το βιβλίο του Κικέρωνα “Περί φιλίας”.
Το βιβλίο αυτό προσομοιάζει με το αντίστοιχο του Πλάτωνα: “Λύσις ή περί φιλίας” και, όπως και κείνο, είναι σε διαλογική μορφή!
Ο Κικέρωνας (106-43 π.Χ.) θεωρήθηκε από πολλούς ως μια όαση μέσα στην γενικότερη παρακμή των Ρωμαϊκών ηθών, αν και υπήρξαν και ορισμένοι, όπως ο Κώστας Βάρναλης, που εξέφρασαν αμφιβολία για την ειλικρίνεια των προθέσεών του. Γεγονός είναι πως υπήρξε πολύπλαγκτος και κατέλιπε ένα σπουδαίο έργο, με αναλογίες προς αυτό των μεγάλων Ελλήνων φιλοσόφων.
Κομμάτι αυτού του έργου συνιστά και το περί ου ο λόγος βιβλίο, το οποίο περιλαμβάνει τέσσερις κύριους χαρακτήρες, που εκ περιτροπής συνομιλούν μεταξύ τους. Πρόκειται για τον Γάιο Λαίλιο, πρωταγωνιστικό πρόσωπο, τον Κόιντο Μούκιο Σκαιόλα, το Γάιο Φάνιο και τον Κόιντο Μούκιο Σκαιόλα τον νεότερο. Ο Λαίλιος φέρεται ως το “στόμα” μέσω του οποίου αναπτύσσει ο ίδιος ο Κικέρωνας τη θεωρία του περί φιλίας. Είναι γεγονός επίσης πως ο Λαίλιος θα ομιλήσει στη συντροφιά αυτή περί φιλίας ερειδόμενος και αφορμώμενος από την προσωπική του φιλία με τον Σκιπίωνα τον Αφρικανό, ο οποίος και είχε πολύ πρόσφατα εκδημήσει από αυτή την ζωή.
Οι ιδέες που εκφράζει ο Κικέρωνας στο έργο του αυτό είναι καταστάλαγμα αληθινής σοφίας, με ελάχιστες εξαιρέσεις.
Στη συνέχεια, δίνουμε ορισμένα παραθέματα:
α) “Ας αποδώσουμε λοιπόν στη φιλία τούτο τον ιερό νόμο: να μην απαιτούμε από τον φίλο πράξεις ατιμωτικές και να μη δεχόμαστε ούτε κι εμείς να κάνουμε τίποτα το ατιμωτικό για χάρη του…” (σελ. 45)
β) “…δεν υπάρχει γλυκύτερο συναίσθημα από αυτό που νιώθει κανείς, όταν μια φιλία γεννιέται” (σελ. 51)
γ) “Ο φίλος που και στις δύο αυτές καταστάσεις [ευτυχίας και δυστυχίας] αποδεικνύεται πιστός, άξιος και συγκρατημένος πρέπει να θεωρείται σαν σπάνιο μαργαριτάρι, σαν θεϊκό δώρο” (σελ. 61-62)
δ) “Η φιλία δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια σύμπνοια σε πράγματα ανθρώπινα και θεϊκά. Είναι σύμπνοια που την τρέφει η στοργή και η καλή προαίρεση” (σελ. 30)
Ο Κικέρωνας ισχυρίζεται μέσα στο έργο του αυτό πως η φιλία προϋποθέτει την αρετή,
πως είναι μάλλον το μέγιστο ή έστω εκ των μέγιστων αγαθών που δίνεται στον άνθρωπο και επιπλέον βλέπει τη φιλία να αναπτύσσεται και να καλλιεργείται στη βάση της πνευματικής συγγένειας που ενώνει δύο ψυχές. Εδώ συναντιέται και με τον δικό μας ασκητή άγιο Ισίδωρο τον Πηλουσιώτη, που ήταν και αρχαιομαθής, ο οποίος έλεγε ότι η πνευματική συγγένεια είναι ανώτερη όπως και ισχυρότερη από τη φυσική συγγένεια, όπως υπάρχει μεταξύ φυσικών συγγενών μέσα στην οικογένεια.
Σήμερα ζούμε σε μια εποχή όπου η φιλία δεν εκτιμάται. Ακόμη και ο γάμος λογίζεται ως μια ένωση… περιουσιών και λογαριασμών, από κάποιους νεοφιλελεύθερους θεωρητικούς! Αυτό όμως είναι συνταγή κακοδαιμονίας και βαθύτατης δυστυχίας. Ο Κικέρωνας, ήδη στα προ Χριστού χρόνια και στη βάση αυτού που τότε λεγόταν ανθρωπισμός, δηλαδή τα αρχαία ελληνικά γράμματα που και καθιστούσαν τον άνθρωπο “άνθρωπο”, μας δειχνει ένα πολύ καλό δρόμο!
