Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης απαντά στις ερωτήσεις που του θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου του βιβλίου “Ιωάννης Καποδίστριας – Δούκισσα της Πλακεντίας. Από τον φλογερό έρωτα στη στυγερή δολοφονία“

1. Κυκλοφόρησε το βιβλίο σας “Ιωάννης Καποδίστριας – Δούκισσα της Πλακεντίας. Από τον φλογερό έρωτα στη στυγερή δολοφονία” από τις εκδόσεις Ίαμβος. Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Το βιβλίο μου είναι ένα καθηλωτικό ιστορικό θρίλερ, όπου το πάθος συγκρούεται με το εθνικό χρέος. Ξεκινά στο κοσμοπολίτικο Παρίσι του 1826 με έναν φλογερό, ραγδαίο έρωτα ανάμεσα στον Ιωάννη Καποδίστρια και τη Δούκισσα της Πλακεντίας. Όμως, η σκιά της Ρωξάνδρας Στούρτζα και τα πολιτικά παιχνίδια στο Ναύπλιο μετατρέπουν τη λατρεία σε θανάσιμο μίσος. Μετά την εκδίωξή της, η πληγωμένη Σοφία μεταμορφώνεται σε ορκισμένη εχθρό, θέτοντας ως σκοπό ζωής τη φυσική του εξόντωση. Είναι μια τραγική ιστορία για τα όρια της αγάπης, την προδοσία και το βαρύ τίμημα της εξουσίας, που φωτίζει το παρασκήνιο πίσω από μια στυγερή δολοφονία.

2. Πού οφείλεται το ότι ο ρόλος της Δούκισσας της Πλακεντίας στην ζωή του κυβερνήτη δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός;

Ως συγγραφέας που βυθίστηκε στις πηγές για να γράψει αυτό το βιβλίο, μπορώ να σας πω ότι η αποσιώπηση αυτής της σχέσης οφείλεται κυρίως σε τρεις καθοριστικούς παράγοντες: 1) Η «αγιοποίηση» του Κυβερνήτη από τους Έλληνες ιστορικούς: η επίσημη ελληνική ιστοριογραφία προτίμησε να παρουσιάσει τον Ιωάννη Καποδίστρια ως έναν ασκητικό, σχεδόν μοναχικό ηγέτη, απόλυτα αφοσιωμένο στο έθνος. Ένας θυελλώδης, παρασκηνιακός έρωτας με μια εκκεντρική, ξένη ευγενή δεν ταίριαζε στο πρότυπο του «εθνικού μάρτυρα». 2) Το πολιτικό σκάνδαλο: η μεταστροφή της Δούκισσας σε φανατική εχθρό του Καποδίστρια και η ανοιχτή υποστήριξή της προς τους δολοφόνους του (τους Μαυρομιχαλαίους) ήταν μια μαύρη σελίδα. Η ιστορία «προτίμησε» να θυμάται τη Δούκισσα της Πλακεντίας μόνο για το φιλανθρωπικό της έργο, τα παλάτια της στην Αθήνα και τους αστικούς θρύλους της Πεντέλης, αποκόπτοντάς την από το πολιτικό έγκλημα του Ναυπλίου. Και 3) Η κυριαρχία της Ρωξάνδρας Στούρτζα: στη συλλογική μνήμη, ο μοναδικός μεγάλος και «αγνός» έρωτας του Καποδίστρια ήταν η Ρωξάνδρα. Η σχέση τους, γεμάτη ρομαντισμό και αλληλογραφία, επισκίασε το σύντομο, εκρηκτικό και επικίνδυνο πάθος του με τη Σοφία ντε Μαρμπουά.

3. Τελικά η δράση της ήταν απότοκο ερωτικής απογοήτευσης ή μελετημένης αντίδρασης στο έργο του Καποδίστρια;

Η δράση της Δούκισσας της Πλακεντίας δεν μπορεί να αποδοθεί μονοδιάστατα· υπήρξε το σημείο όπου το προσωπικό πάθος συνάντησε την πολιτική σκοπιμότητα. Το αρχικό ερέθισμα ήταν αναμφίβολα η ερωτική απογοήτευση και ο πληγωμένος εγωισμός μιας γυναίκας που είδε την αφοσίωσή της να επισκιάζεται από το φάντασμα της Ρωξάνδρας. Ωστόσο, η μετέπειτα πορεία της στο Ναύπλιο μετατράπηκε σε μια απόλυτα μελετημένη, ψυχρή αντίδραση. Παρασυρμένη από το μίσος, συμμάχησε συνειδητά με τους εχθρούς του Κυβερνήτη, χρηματοδοτώντας την αντιπολίτευση. Η εκδίκησή της ξεκίνησε από την καρδιά, αλλά εκτελέστηκε με τη λογική ενός αμείλικτου πολιτικού σχεδίου.

4. Πόσο και πώς επηρέασε τις ευρύτερες επιλογές του Καποδίστρια, η εξέλιξη του έρωτα του για την Ρωξάνδρα;

Η Ρωξάνδρα Στούρτζα υπήρξε η συνειδητή θυσία του Καποδίστρια στον βωμό του καθήκοντος. Ο ανεκπλήρωτος, πλατωνικός έρωτάς τους καθόρισε την ψυχοσύνθεσή του, μετατρέποντάς τον σε έναν ασκητικό ηγέτη, ταμένο στην πατρίδα. Η βαθιά πνευματική τους επικοινωνία μέσω επιστολών λειτουργούσε ως το προσωπικό του καταφύγιο στις πιο σκοτεινές πολιτικές στιγμές. Ωστόσο, αυτή η αιώνια σκιά της Ρωξάνδρας επηρέασε μοιραία τις μετέπειτα προσωπικές του επιλογές. Η αδυναμία του να δοθεί ολοκληρωτικά σε άλλη γυναίκα πυροδότησε τη θανάσιμη ζήλεια της Δούκισσας της Πλακεντίας, μετατρέποντας μια ερωτική απογοήτευση σε πολιτική τραγωδία που σφράγισε τη μοίρα του.

5. Αν έπρεπε να επισημάνεται μια βασική αδυναμία του Καποδίστρια, ποια θα ήταν αυτή;

Αυτή ήταν η πολιτική του ακαμπισία και η αδυναμία του να συμβιβαστεί με την ελληνική πραγματικότητα της εποχής. Ο Καποδίστριας ήταν ένας κορυφαίος Ευρωπαίος διπλωμάτης, μαθημένος στη δομή, την πειθαρχία και τον απόλυτο συγκεντρωτισμό των ευρωπαϊκών αυλών. Όταν ανέλαβε Κυβερνήτης, προσπάθησε να επιβάλει ένα σύγχρονο, δυτικό κράτος «από τα πάνω», αγνοώντας ή υποτιμώντας τις βαθιά ριζωμένες δομές της ελληνικής κοινωνίας: τους πανίσχυρους κοτζαμπάσηδες, τους καπεταναίους και τους νησιώτες εφοπλιστές, οι οποίοι είχαν ματώσει για την ελευθερία και απαιτούσαν μερίδιο στην εξουσία. Αντί να ελιχθεί διπλωματικά στο εσωτερικό —όπως έκανε με τόση επιτυχία στο εξωτερικό—, επέδειξε μια πατερναλιστική εμμονή. Πίστευε ότι ο λαός δεν ήταν ακόμα έτοιμος για δημοκρατικούς θεσμούς και σύνταγμα, με αποτέλεσμα να κυβερνήσει συγκεντρωτικά. Αυτή η αυταρχική του στάση, σε συνδυασμό με την προσωπική του υπερηφάνεια, δημιούργησε φανατικούς εχθρούς. Στο τέλος, αυτή η έλλειψη πολιτικής ευελιξίας ήταν που αποξένωσε ακόμα και πρώην συμμάχους του, όπως τη Δούκισσα της Πλακεντίας, και άνοιξε τον δρόμο για το τραγικό του τέλος στο Ναύπλιο.

6. Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;

Ο αναγνώστης θα αποκομίσει μια βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης πολυπλοκότητας πίσω από τα ιστορικά προσωπεία. Το βιβλίο αποκαλύπτει ότι η Ιστορία δεν γράφεται μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά και στα σκοτεινά δωμάτια των παθών. Μέσα από τη μοιραία σύγκρουση του Καποδίστρια με τη Δούκισσα, γίνεται σαφές πώς η προσωπική προδοσία, η ζήλεια και ο πληγωμένος εγωισμός μπορούν να αλλάξουν την πορεία ενός ολόκληρου έθνους. Το τελικό απόσταγμα είναι μια τραγική διαπίστωση: ακόμα και οι πιο φωτισμένοι ηγέτες παραμένουν ευάλωτοι θνητοί, και το χρέος προς την πατρίδα έχει πάντα ένα δυσβάσταχτο, αιματηρό προσωπικό τίμημα.

7. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Το ερέθισμα για να ασχοληθώ γενικά με τη συγγραφή ήταν η ανάγκη μου να δώσω σχήμα στο χάος των ανθρώπινων συναισθημάτων και σκέψεων. Για μένα, οι λέξεις είναι το απόλυτο εργαλείο για να χτίζω κόσμους, να εξερευνώ την ανθρώπινη ψυχή και να ζω χιλιάδες ζωές σε μία. Η συγγραφή ξεκίνησε ως μια εσωτερική ανάγκη να απαντήσω σε δικά μου ερωτήματα, αλλά γρήγορα μετατράπηκε σε μια γέφυρα επικοινωνίας με τους αναγνώστες. Το να αποτυπώνεις μια ιδέα στο χαρτί και να βλέπεις έναν ξένο άνθρωπο να συγκινείται, να θυμώνει ή να ταξιδεύει μέσα από τις δικές σου γραμμές, είναι η μεγαλύτερη συγγραφική μου ανταμοιβή.

8. Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Η χαμηλή φιλαναγνωσία των Ελλήνων σε σχέση με άλλους Ευρωπαίους πηγάζει από βαθιές νοοτροπίες δεκαετιών. Το εκπαιδευτικό μας σύστημα συχνά ταυτίζει το βιβλίο με την πίεση των εξετάσεων και την αποστήθιση, αποτρέποντας τους νέους από το να το δουν ως πηγή απόλαυσης. Παράλληλα, η έλλειψη μιας οργανωμένης κουλτούρας δημόσιων δανειστικών βιβλιοθηκών περιορίζει την καθημερινή επαφή με το έντυπο. Τέλος, ο μεσογειακός τρόπος ζωής, που ευνοεί την κοινωνικοποίηση εκτός σπιτιού, σε συνδυασμό με την κυριαρχία των ψηφιακών μέσων, στρέφει τον ελεύθερο χρόνο των πολιτών σε άλλες μορφές ψυχαγωγίας, καθιστώντας το διάβασμα δευτερεύουσα επιλογή.

9. Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;

Στην ψηφιακή εποχή, το βιβλίο έχει μετατραπεί από αποκλειστικό φορέα γνώσης σε ένα πολύτιμο καταφύγιο πνευματικής συγκέντρωσης. Αν και οι οθόνες και τα ψηφιακά μέσα προσφέρουν ταχύτητα και άμεση πληροφορία, το παραδοσιακό βιβλίο παραμένει αναντικατάστατο για τη βαθιά, κριτική σκέψη. Πλέον, λειτουργεί ως αντίδοτο στον καταιγισμό των εφήμερων ερεθισμάτων, προσφέροντας στον αναγνώστη τον απαραίτητο χρόνο να εμβαθύνει στην ανθρώπινη εμπειρία. Είτε σε έντυπη είτε σε ηλεκτρονική μορφή, το βιβλίο διατηρεί τον ιερό του ρόλο: να διασώζει την πολιτισμική κληρονομιά, να καλλιεργεί τη φαντασία και να αποτελεί μια σταθερή γέφυρα ουσιαστικής επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων.

10. Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

Αν έπρεπε να περάσω έναν μήνα σε απόλυτη απομόνωση, θα επέλεγα πέντε αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας που προσφέρουν βαθιά πνευματική τροφή, πλούσια πλοκή και ατέλειωτες ώρες για σκέψη: 1)«Εκατό Χρόνια Μοναξιά» – Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες. 2)«Έγκλημα και Τιμωρία» – Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι. 3) «Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών» (Τριλογία) – Τζ. Ρ. Ρ. Τόλκιν. 4) «1984» – Τζορτζ Όργουελ. 5) «Ο Κόμης Μοντεχρήστος» – Αλέξανδρος Δουμάς.

11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;

Στην εποχή μας, δεν χρειαζόμαστε την επικράτηση του ενός, αλλά την ισορροπημένη συνύπαρξη και των δύο. Ο ρεαλισμός είναι απαραίτητος ως το λογικό μας εργαλείο· μας προσφέρει τη γείωση, την καθαρή ματιά και τη δύναμη να αντιμετωπίζουμε τις σύνθετες κοινωνικές και καθημερινές προκλήσεις χωρίς αυταπάτες. Από την άλλη πλευρά, ο ρομαντισμός λειτουργεί ως η απαραίτητη πνευματική μας ανάσα. Μας χαρίζει την ελπίδα, την ενσυναίσθηση, τη δημιουργική φαντασία και το όραμα για έναν καλύτερο κόσμο. Χωρίς ρεαλισμό είμαστε απροστάτευτοι, αλλά χωρίς ρομαντισμό γινόμαστε κυνικοί. Η αληθινή πρόκληση των καιρών μας είναι να σκεφτόμαστε ρεαλιστικά, αλλά να συνεχίζουμε να ονειρευόμαστε ρομαντικά.