Ο σκηνοθέτης – ηθοποιός και συγγραφέας, Νίκος Χατζηπαπάς, μιλά στον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την παράσταση “Πορφυρό Ποτάμι” που παρουσιάζεται στο Θέατρο Μεταξουργείο.
«Πορφυρό Ποτάμι» στο Θέατρο Μεταξουργείο. Πώς θα περιγράφατε συνοπτικά την παράσταση;
Το «Πορφυρό Ποτάμι» είναι μια σύγχρονη τραγωδία πάνω στην οικογένεια ως κλειστό σύστημα βίας, επιθυμίας και εξουσίας. Δεν πρόκειται για μια ψυχολογική αφήγηση, αλλά για μια τελετουργία κατάρρευσης. Η παράσταση επιχειρεί να επαναφέρει το θέατρο στη ρίζα του: ως χώρο αναμέτρησης με το αναπόφευκτο.
Τι είναι αυτό που καθιστά τόσο ενδιαφέρον το έργο του Γιούκιο Μισίμα και γιατί χαρακτηρίζεται ως «Ιαπωνική Ηλέκτρα»;
Είναι ενδιαφέρων ακριβώς επειδή ό Μισίμα δεν διαχωρίζει ποτέ τη σκέψη από τη βία της ύπαρξης. Το Δέντρο των Τροπικών λειτουργεί ως η ιαπωνική εκδοχή του μύθου των Ατρειδών: μια οικογένεια καταδικασμένη στην αυτοκαταστροφή, όπου η αγάπη δεν λυτρώνει αλλά επιτείνει το τραύμα.
Όπως στην Ηλέκτρα, έτσι κι εδώ, η επιθυμία για δικαιοσύνη, έλεγχο ή λύτρωση μετατρέπεται σε μηχανισμό αφανισμού. Η Ικούκο είναι μια τραγική ηρωίδα που θυμίζει την Ηλέκτρα όχι ως χαρακτήρα, αλλά ως υπαρξιακή στάση: εγκλωβισμένη ανάμεσα στο καθήκον, τον έρωτα και τον θάνατο.
Πόσο σύγχρονα είναι τα θέματα που θίγει και ποια η σχέση τους με την ελληνική πραγματικότητα;
Τα θέματα του έργου είναι απολύτως σύγχρονα, δεν ανήκουν σε μια ιστορική συγκυρία, αλλά στον πυρήνα της ανθρώπινης εμπειρίας. Η οικογένεια ως χώρος καταπίεσης και πεδίου μάχης, η διάλυση των αξιακών συστημάτων, η αδυναμία επικοινωνίας, η εσωτερίκευση της βίας — όλα αυτά τα βιώνουμε έντονα σήμερα, και στην ελληνική κοινωνία και παγκοσμίως.
Η διαφορά είναι ότι στον Μισίμα αυτή η κατάρρευση δεν συγκαλύπτεται. Παίρνει μορφή τραγωδίας.
Ποιες ήταν οι βασικές σκηνοθετικές οδηγίες σας και πώς συνδυάζονται με την εικαστική σύνθεση;
Τίποτα να μην είναι καθησυχαστικό.
Ο λόγος, το σώμα και η εικόνα λειτουργούν ως ενιαίο δραματουργικό πεδίο. Η εικαστική σύνθεση δεν συνοδεύει την παράσταση — τη διαπερνά.
Δημιουργούμε έναν χώρο τελετουργικό, όπου ο θεατής δεν παρακολουθεί απλώς, αλλά εκτίθεται. Η εικόνα προηγείται της ερμηνείας, όπως ακριβώς στο αρχαίο δράμα.
Ποιο πιστεύετε ότι είναι το βασικό μήνυμα που θα αποκομίσουν οι θεατές;
Δεν θα μιλούσα για «μήνυμα». Αν υπάρχει κάτι που αποκομίζει ο θεατής, είναι η επίγνωση ότι η βία και η αυτοκαταστροφή δεν είναι εξωτερικά φαινόμενα, αλλά εσωτερικές δυνατότητες του ανθρώπου όταν χάνει το νόημα.
Ο Μισίμα δεν προτείνει λύσεις. Μας αναγκάζει να κοιτάξουμε κατάματα το έρεβος.
Λείπουν οι πρωτότυπες ιδέες από τον θεατρικό χώρο; Τι χρειάζεται για να αναπτυχθεί περαιτέρω;
Δεν λείπουν οι ιδέες· λείπει το ρίσκο.
Το θέατρο σήμερα συχνά αναπαράγει ασφαλείς φόρμες. Για να αναπτυχθεί χρειάζεται επιστροφή στην έννοια του κινδύνου: αισθητικού, πολιτικού, υπαρξιακού.
Ο Μισίμα μας θυμίζει ότι η τέχνη, όταν είναι αληθινή, δεν είναι ποτέ καθησυχαστική.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας και ποιο το μεγαλύτερο καλλιτεχνικό σας όνειρο;
Τα επόμενα σχέδιά μου συνεχίζουν να κινούνται γύρω από κείμενα οριακά, όπου το θέατρο συνομιλεί με τη φιλοσοφία, την τελετουργία και το σώμα.
Το μεγαλύτερο καλλιτεχνικό μου όνειρο δεν είναι ένα συγκεκριμένο έργο, αλλά η δημιουργία παραστάσεων που δεν φοβούνται τη σύγκρουση — με το κοινό, με την εποχή, με τον ίδιο τον δημιουργό.
ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΗΠΑΠΑΣ
Σκηνοθέτης – Ηθοποιός – Συγγραφέας
Γεννήθηκε στην Ρόδο και κατάγεται από την Όλυμπο της Καρπάθου. Από το 1972 ζει μόνιμα στην Αθήνα. Σπούδασε θέατρο, κινηματογράφο και γραφικές τέχνες. Το 1987 ίδρυσε το Μαγικό Θέατρο. Το 1997 ίδρυσε το Helix Action Theatre. Με παραστάσεις του έχει συμμετάσχει σε πολλά διεθνή φεστιβάλ και Ευρωπαϊκές Διοργανώσεις σε Μεγάλη Βρετανία, Πολωνία, Μπελαρούς, Γαλλία, Ιταλία, Βουλγαρία, Σερβία, Κροατία, Κύπρο, Τουρκία, Αίγυπτο, Ινδία και Κίνα (31o Φεστιβάλ των Εθνών). Την περίοδο 1991-1995 διετέλεσε Διευθυντής του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Ρόδου. Από το 1997 – 2000 συνεργάστηκε ως σκηνοθέτης στο Εθνικό Θέατρο. Συνεργάτης της Πειραματικής Σκηνής της Τέχνης Θεσσαλονίκης και πολλών Περιφερειακών Θεάτρων. Από το 2009 διοργανώνει το International Street Theatre Festival στην Αθήνα. Καλλιτεχνικός Διευθυντής στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Helidra – Dragon και στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα Kaspar Machine. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Πανευρωπαϊκό Νομαδικό Πανεπιστήμιο στο Πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Θεάτρου του Aurillac στη Γαλλία, που πραγματοποιήθηκε το 2008. Tο 2010 συμμετείχε ως προσκαλεσμένος στο Open Street International forum στο Fermo της Ιταλίας. Καλλιτεχνικός Διευθυντής της Υποψηφιότητας της Ρόδου, για την Πολιτιστική Πρωτεύουσας της Ευρώπης 2021. Από το 2015 διοργανώνει το Φεστιβάλ Θεάτρου Βαλίτσας – ASTFEST. Έχει σκηνοθετήσει έργα των Σαίξπηρ, Μπεν Τζόνσον, Κρίστοφερ Μάρλοου, Μολιέρου, Κάρλο Γκολντόνι, Άντον Τσέχωφ, Φ. Γκαρθία Λόρκα, Σάμουελ Μπέκετ, Μπεθ Χένλυ, Μισελ Ντε Γκελντεροντ, Μάϊκλ Φρέην, Γιούκιο Μισίμα, Hugo Claus, Αριστοφάνη, Αισχύλο, Καζαντζάκη, Θεοτοκά, Ζιώγα, Μάτεσι, Μποστ, Σκούρτη, Κεχαϊδη, Μουρσελά, Λυμπεράκη, Ευθυμιάδη, Δωριάδη, Μοντσελέζε, Χουρμούζη, Χριστοφή κα. Είναι μέλος της Εταιρείας Ελλήνων Σκηνοθετών και του Διεθνούς Ινστιτούτου Θεάτρου. Τα οκτώ διηγήματα της συλλογής “Νύχτα” αποτελούν το πρώτο εγχείρημα στην πεζογραφία. Το 1995 προηγήθηκε η ποιητική συλλογή “Μύθου Αφήγησης Τέλος” Εκδόσεις “Δωδώνη” Το 2022 εκδοθηκε η ποιητική συλλογή “Lacrimosus” Από τις Εκδόσεις “Οταν” και το 2023 η ποιητική συλλογή “Αυτός που ήθελε”. Από το 2022 Άρχισε να διδάσκει Θεατρική Σκηνοθεσία στο Τμήμα Θεατρολογίας του ΕΚΠΑ.
