Στο «CulturePoint» φιλοξενούμε τη συγγραφέα κυρία Νικολέττα Κυρίδη με αφορμή το μυθιστόρημά της «Αγκάθια και Ρόδα», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Silk. Με φόντο την Κρήτη των αρχών του ’90, το βιβλίο δεν αρκείται στο να αφηγηθεί έναν έρωτα· δοκιμάζει την έννοια της αγάπης όταν μπλέκει με ζήλια, έλεγχο, κοινωνικούς κώδικες και οικογενειακές ισορροπίες.

Η Δάφνη και ο Μιχάλης συναντιούνται μέσα σε μια πραγματικότητα που δεν τους αφήνει να είναι «απλώς μαζί», και ο αναγνώστης καλείται να σταθεί απέναντι σε ένα δύσκολο ερώτημα: πόσο ρομαντικό είναι κάτι που πονάει, όταν ο πόνος δεν είναι αναπόφευκτος αλλά επιλογή;

Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη

Κυρία Κυρίδη, ο τίτλος «Αγκάθια και Ρόδα» λειτουργεί ως συμβολικό σχήμα. Για εσάς είναι αντίθεση ή είναι μια αλήθεια που συνυπάρχει μέσα στην ίδια αγάπη;

Ν.Κ.: Μέσα στην ίδια τη ζωή θα έλεγα. Υπάρχουν τα αγκάθια, υπάρχουν και τα ρόδα. Και αυτά τα δύο συνήθως πάνε μαζί. Ζούμε σ’ έναν κόσμο αντιθέτων. Η αγάπη όπως και η ζωή έχουν πόνο, απώλεια, φόβο, αλλά και ομορφιά, τρυφερότητα, λύτρωση. Τα αγκάθια δεν αναιρούν τα ρόδα και το αντίστροφο. Αυτό που πιστεύω είναι πως η αλήθεια βρίσκεται στη συνύπαρξη: στο ότι μαθαίνουμε να αγγίζουμε τα ρόδα γνωρίζοντας πως μπορεί να πληγωθούμε, και παρ’ όλα αυτά τολμάμε.

Ποια ήταν η βασική σας συγγραφική πρόθεση: να γράψετε έναν έρωτα ή να αναδείξετε το τίμημα του έρωτα μέσα σε κοινωνικούς κώδικες;

Ν.Κ.: Πάντα η βασική μου πρόθεση είναι να γράψω για έναν έρωτα… όμως ποτέ δεν είναι μια απλή ιστορία αγάπης. Ο έρωτας, όπως τον αντιλαμβάνομαι εγώ, κινείται μέσα σε κοινωνικούς κώδικες, σε άγραφους νόμους, σε προσδοκίες, σε φόβους, στην ιστορία που κουβαλάει ο καθένας από την οικογένειά του. Φυσικά είναι και τα όρια που συχνά δεν τα θέτουν οι ήρωες, αλλά το περιβάλλον τους, όπως συνέβη και στην ιστορία του Μιχάλη και της Δάφνης.  Ο έρωτας κουβαλάει το τίμημά των επιλογών, της αναμέτρησης με τα πρέπει και φυσικά της δύναμης να διεκδικήσεις αυτό που θέλεις όταν ο κόσμος γύρω σου αντιστέκεται. Ο στόχος μου δεν είναι να εξιδανικεύσω την αγάπη, αλλά να δείξω πώς δοκιμάζεται, πώς λυγίζει και τελικά πώς αντέχει την πραγματικότητα.

Στο δεύτερο μισό της πλοκής οι επιλογές δίνουν έναυσμα για να ανοίξει συζήτηση για «τοξικότητα» στα ρομαντικά μυθιστορήματα. Εσείς πού τραβάτε τη γραμμή ανάμεσα στο πάθος και στην κατοχή;

Ν.Κ.: Η θέση μου είναι πολύ ξεκάθαρη. Η γραμμή τραβιέται στην ελευθερία. Αν η αγάπη δεν διέπεται από ελευθερία και αποδοχή, από την παραδοχή ότι ο άλλος άνθρωπος είναι ένα αυτόνομο ον με δική του θέληση, όρια και επιλογές, τότε μιλάμε για κατοχή. Μια κατοχή που πηγάζει από ανασφάλεια, από φόβο απώλειας που μετατρέπεται σε ανάγκη επιβολής. Η αγάπη που γεννιέται από την επιθυμία δεν κρύβει κανέναν κίνδυνο. Όταν οι άνθρωποι συνδέονται από ανάγκη, τότε δεν μιλάμε για αγάπη.

Ο Μιχάλης επιλέγει να σηκώσει μόνος του μια δοκιμασία «για να την προστατέψει». Γιατί σας ενδιέφερε να δείξετε αυτή την πατερναλιστική εκδοχή της αγάπης και τις συνέπειές της;

Ν.Κ.: Αυτό που με ενδιέφερε να δείξω είναι ότι χωρίς αληθινή επικοινωνία μια σχέση κινδυνεύει να πληγωθεί, να τρυπηθεί από τα ίδια της τα ρόδα. Πολλές φορές προσπαθούμε να γίνουμε ο ήρωας, στερώντας από τον άλλον το δικαίωμα της επιλογής με τη δικαιολογία ότι θέλουμε να τον προστατέψουμε. Και τελικά καταφέρνουμε ακριβώς το αντίθετο.

Η Δάφνη ανθίζει μέσα από απώλειες, χωρίς να χάνει την ουσία της. Τι σας ενδιαφέρει στη γυναικεία αντοχή όταν δεν είναι κραυγαλέα, αλλά ήσυχη και επίμονη;

Ν.Κ.: Τι πιο ωραίο από αυτό; Η δύναμη, η συμπόνια, η υπομονή, όλες αυτές οι αρετές που έχει η Δάφνη, δεν θα είχαν τον ίδιο νόημα αν ήταν κραυγαλέες, τότε θα ήταν Κατερίνα. Όμως εκείνη είναι… έτσι δεν χρειάζεται να φαίνεται κιόλας. Επειδή όταν είσαι αληθινά κάποιος, αυτό βγαίνει προς τα έξω χωρίς να χρειάζεται επιτηδευμένη προσπάθεια από μέρους μας.

Η αδερφική ζήλια εδώ μοιάζει με μηχανισμό εξουσίας. Θέλατε να μιλήσετε για την «συναισθηματική οικονομία» μέσα στην οικογένεια, δηλαδή ποιος παίρνει αγάπη και ποιος μένει έξω;

Ν.Κ.: Η ζήλια, και στην περίπτωση της αδελφικής ζήλιας, δεν είναι απλώς ένα συναίσθημα· δείχνει πώς κατανέμεται η αγάπη, η προσοχή και η φροντίδα μέσα στην οικογένεια. Κάποια παιδιά φαίνεται να παίρνουν περισσότερη προσοχή από άλλα, και αυτό διαμορφώνει τον χαρακτήρα τους. Τελικά, όσο περισσότερο προσπαθούμε να καλύψουμε τις αδυναμίες κάποιου ή να λύσουμε τα προβλήματά του, τον βοηθάμε ή τον κάνουμε έναν πιο αδύναμο άνθρωπο στην κοινωνία;

Ποια λέξη θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης κλείνοντας το βιβλίο, και ποια λέξη θα σας ενοχλούσε να του κολλήσουν;

Ν.Κ.: Μου ήρθε αμέσως η λέξη ταξίδι, από την άποψη ότι θα ήθελα ο αναγνώστης να ταξιδέψει με αυτό το βιβλίο. Τώρα όσον αφορά τη θεματολογία του βιβλίου, η αποδοχή είναι αυτή που θέλω να κρατήσει. Επειδή μόνο όταν αποδεχόμαστε το είναι μας, αφήνουμε το ρόδο μας να ανθίσει. Δεν θα με ενοχλούσε καμία λέξη να του κολλήσουν. Πιστεύω στην ελευθερία και ο καθένας είναι ελεύθερος να έχει την άποψή του.

Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία, ακόμα και μέσα από ένα ρομαντικό μυθιστόρημα, μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια η άποψή σας;

Ν.Κ.: Φυσικά και το πιστεύω. Μέσα από κάθε βιβλίο που διαβάζουμε βρίσκουμε την επαφή μας με τις αξίες, με τις επιλογές και τις συγκρούσεις των χαρακτήρων, αλλά και με τις δικές μας αντιδράσεις και συναισθήματα. Η λογοτεχνία δεν μας διδάσκει μόνο τι είναι σωστό ή λάθος, μας ανοίγει δρόμους να κατανοήσουμε τον κόσμο και τον εαυτό μας. Ένα ρομαντικό μυθιστόρημα, για παράδειγμα, μπορεί να μας κάνει να σκεφτούμε την αγάπη, τις σχέσεις μας, τον τρόπο που φερόμαστε και τελικά να μας εμπνεύσει ώστε να φέρουμε την αλλαγη και να βλέπουμε κάθε βιβλίο σαν μια ευκαιρία ανακάλυψης, όχι απλώς σαν μια ιστορία για ψυχαγωγία.