Ο Βασίλης Πισιμίσης μιλά για τις «Νύχτες με Πατσουλί», την Τρούμπα, τα ταμπού της Ιστορίας και τους ανθρώπους που έμειναν στο περιθώριο της μνήμης.

Υπάρχουν συγγραφείς που γράφουν για την Ιστορία και άλλοι που γράφουν μέσα από τα σπλάχνα της.  Ο Βασίλης Πισιμίσης ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία. Συλλέκτης, ερευνητής, δημιουργός του Ιστορικού Λαογραφικού Αρχείου Κερατσινίου και άνθρωπος που εδώ και χρόνια σκαλίζει το υπόγειο σώμα του Πειραιά και της Αθήνας, υπογράφει το βιβλίο «Νύχτες με Πατσουλί» από τις Εκδόσεις ΜΩΒ.

Πρόκειται για ένα πόνημα που φωτίζει τον αγοραίο έρωτα στην Αθήνα του 20ού αιώνα, όχι με διάθεση σκανδαλοθηρίας ή φολκλόρ νοσταλγίας, αλλά ως κοινωνικό και ιστορικό φαινόμενο. Από την Ομόνοια και το Μεταξουργείο μέχρι την Συγγρού και την Φυλής, οι γυναίκες του δρόμου, οι τραβεστί, οι μαντάμες, οι πελάτες, οι άνθρωποι του υποκόσμου και οι σκιές της πόλης γίνονται κομμάτια μιας μεγάλης, ανθρώπινης τοιχογραφίας.

Με γλώσσα άμεση, λαϊκή και βαθιά βιωματική, ο Πισιμίσης μιλά μέσα από την επίμοχθη, προσωπική και μερακλίδικη έρευνά του, τα «καλντερίμια» της Τρούμπας, τις μαρτυρίες που κρύβονται πίσω από κλειστές πόρτες και, εν τέλει, την σημασία του να επιστρέφεις στις ξεχασμένες ιστορίες χωρίς ηθικολογία, αλλά με περιέργεια και σεβασμό.

Οι «Νύχτες με Πατσουλί» για τον αγοραίο έρωτα στην Αθήνα ήρθαν ως συνέχεια του βιβλίου για την πορεία του Πειραιά; Υπάρχει σκέψη να προχωρήσετε σε Θεσσαλονίκη, Πάτρα ή και στην υπόλοιπη Ελλάδα με τις έρευνές σας;

Νομίζω πως όχι. Απαιτείται πολύς χρόνος για να βρεις στοιχεία και τεκμήρια ώστε να αποδεικνύεις αυτά που γράφεις, κυρίως όταν πρόκειται για πρωτογενές υλικό που προέρχεται από μαρτυρίες.

Εδώ, στον Πειραιά και στην Αθήνα, με γνωρίζουν πια και έχω πιο εύκολη πρόσβαση σε ανθρώπους που έχουν βιώσει τα θέματα με τα οποία ασχολούμαι. Προϋπόθεση όμως είναι να γνωρίσεις καλά το αντικείμενο που ερευνάς, γιατί αρκετοί θα μιλήσουν, λίγοι όμως είναι αυτοί που θα φωτίσουν με νέα, αντικειμενικά στοιχεία την έρευνά σου.

Το θέμα είναι να αποκτήσεις αντανακλαστικά ώστε να φιλτράρεις και να ξεχωρίζεις τι αξίζει να κρατήσεις και τι όχι. Στα βιβλία μου δεν γράφω για να εντυπωσιάσω τον αναγνώστη. Προσπαθώ να αναδείξω θέματα ταμπού, που λόγω προκαταλήψεων αντιμετωπίστηκαν επιφανειακά ή με ηθικές αναστολές, και να φωτίσω τις συνθήκες και τις αιτίες που τα δημιούργησαν.

Είστε συλλέκτης, δημιουργός του Ιστορικού Λαογραφικού Αρχείου Κερατσινίου και διατηρείτε παλαιοπωλείο στην περιοχή. Τι είναι αυτό που σας μαγεύει τόσο πολύ στην ιστορία και στο παρελθόν;

Είναι αυτό που λέμε «τι ψάχνεις από τη ζωή σου». Σε όλη τη διάρκεια της ζωής μου υπήρξα περισσότερο δέκτης παρά πομπός· περισσότερο μαθητής παρά δάσκαλος.

Αυτό σου δίνει την ικανότητα να ανακαλύψεις τι πραγματικά σε ενδιαφέρει, απορρίπτοντας τους εγωισμούς, τις άχρηστες πληροφορίες, τις βαριές και υποκριτικές κουλτούρες και τους δήθεν πολύξερους. Αναθεωρείς πολλά πράγματα και τελικά καταλήγεις σε αυτό που νοηματοδοτεί τη ζωή σου.Μέσα από την έρευνα της τοπικής ιστορίας ανακαλύπτεις θέματα και γεγονότα που είτε παρουσιάστηκαν επιδερμικά είτε διαστρεβλώθηκαν, γιατί έτσι εξυπηρετούσαν την εποχή τους. Επαναφέροντας αυτά τα θέματα στη θέση που θεωρείς ότι τους αρμόζει, δίνεις στους αναγνώστες τη δυνατότητα να κρίνουν μόνοι τους πόσο αδικημένα ή πόσο σκόπιμα κρυμμένα ήταν μέσα στα «χωμένα ντουλάπια» της Ιστορίας.

Και κάπως έτσι νιώθεις κι εσύ λίγο καλοπροαίρετος ανυπότακτος απέναντι στο κατεστημένο.

Πώς ξεκίνησε η αναζήτησή σας για την πορεία του 20ού αιώνα σε Πειραιά και Αθήνα; Πώς δόθηκε το έναυσμα;

Αρχικά, ως συλλέκτης, πίστευα ότι έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον ευρύτερο Πειραιά και ήθελα να διευρύνω τις γνώσεις μου γύρω από την τοπική ιστορία. Στην προσπάθεια αυτή διαπίστωσα ότι το θέμα της πορνείας και του περιθωρίου ήταν αρκετά αδικημένο. Υπήρχαν ελάχιστες αναφορές και οι περισσότερες αντιμετώπιζαν την Τρούμπα σαν «γειτονιά της αμαρτίας» ή της λήθης. Εναντιώθηκα σε αυτή τη λογική και θέλησα, κατά τη δική μου άποψη, να βάλω αυτά τα θέματα στη θέση που τους αρμόζει μέσα στην ιστορία της πόλης. Η προσπάθεια αυτή κράτησε περίπου από το 2000 έως το 2010. Με βοήθησε πολύ και η επαφή μου με την αείμνηστη Σπεράντζα Βρανά, η οποία τότε είχε εκδώσει βιβλίο για την Τρούμπα βασισμένο σε μαρτυρίες. Σημαντική ήταν επίσης και η προτροπή του Γιάννη Κακουλίδη, που στάθηκε δίπλα μου από την αρχή.

Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετωπίσατε στην αναζήτηση και καταγραφή του υλικού σας;

Θα σου το πω με την αργκό της Τρούμπας: «στο καλντερίμι». Το δυσκολότερο κομμάτι της έρευνας ήταν να προσεγγίσεις ανθρώπους που είχαν ζήσει μέσα σε αυτούς τους χώρους, να τους πείσεις για τις προθέσεις σου και να σε εμπιστευτούν ώστε να σου ανοίξουν τη ζωή τους και να μοιραστούν τις μαρτυρίες τους.

Πάνω σε τι εργάζεστε αυτή την περίοδο;

Θεωρώντας πως αυτός ο κύκλος με την πορνεία και το περιθώριο έκλεισε, προσανατολίζομαι σε μια εργασία γύρω από τα «πατάρια». Τους χώρους δηλαδή από όπου εμείς οι συλλέκτες αντλούμε ένα σημαντικό μέρος των τεκμηρίων μας. Με ενδιαφέρει ό,τι σχετίζεται με συλλεκτικά αντικείμενα, ιστορικά αρχεία και γενικά με ό,τι μπορεί, μέσα από την έρευνα, να προάγει τον πολιτισμό.

Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με τις ΜΩΒ Εκδόσεις;

Ο Γιάννης από τις ΜΩΒ με είχε προσεγγίσει όταν έκανε —αν θυμάμαι καλά— ένα μεταπτυχιακό και αναζητούσε περισσότερες πληροφορίες γύρω από το περιεχόμενο του πρώτου μου βιβλίου, που είχε κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Τσαμαντάνη. Τότε είχε εξαντληθεί η τέταρτη έκδοση και οι εκδόσεις είχαν κλείσει. Μου πρότεινε λοιπόν να το αναλάβουν οι ΜΩΒ και να γίνει επανέκδοση. Δέχθηκα και από τότε συνεργαζόμαστε.

Μέχρι σήμερα έχουμε κυκλοφορήσει τρία βιβλία: το Βούρλα–Τρούμπα, το Τρούμπα–Βούρλα–Λιμάνι και πρόσφατα το Νύχτες με Πατσουλί: Ο αγοραίος έρωτας στην Αθήνα του 20ού αιώνα.

Τι είναι αυτό που τραβά τους ανθρώπους να διαβάζουν ιστορίες σαν αυτές που υπάρχουν στα βιβλία σας; Ιστορίες που έχουν και πόνο μέσα τους…

Δεν θα τις έλεγα ακριβώς ιστορίες ανθρώπινου πόνου. Αν κάποιος ψάχνει τέτοιες ιστορίες, θα βρει χιλιάδες στα μυθιστορήματα που κυκλοφορούν. Στα δικά μου βιβλία υπάρχουν αφηγήσεις ανθρώπων που βίωσαν τη φτώχεια, τη βία, την ανέχεια, τον εξευτελισμό, την εκπόρνευση και την αδιαφορία της πολιτείας, σε εποχές δύσκολες, με ελλιπή αστυνόμευση και έντονο αυταρχισμό.Παράλληλα όμως υπάρχουν στοιχεία, τεκμήρια, φωτογραφίες, έγγραφα και μαρτυρίες που προσπαθούν να φωτίσουν αντικειμενικά αυτά τα θέματα. Όλα είναι γραμμένα σε μια γλώσσα απλή, λαϊκή, με χιούμορ και αυτοσαρκασμό, χωρίς να χάνουν τη σοβαρότητα και την ιστορική τους αξία. Πιστεύω πως αυτό είναι που αναγνωρίζουν οι άνθρωποι που με στηρίζουν όλα αυτά τα χρόνια και τους ευχαριστώ γι’ αυτό.

Βρείτε τα βιβλία του Βασίλη Πισιμίση (και) εδώ