Η συγγραφέας Betty Concina απαντά στις ερωτήσεις που της θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία του μυθιστορήματος «Από τη Γυναικεία Ματιά – Ιστορίες Δύναμης που Αρνήθηκαν να Σιωπήσουν».

1. Κυκλοφόρησε το βιβλίο σας «Από τη Γυναικεία Ματιά – Ιστορίες Δύναμης που Αρνήθηκαν να Σιωπήσουν». Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Το βιβλίο μου «Από τη Γυναικεία Ματιά – Ιστορίες Δύναμης που Αρνήθηκαν να Σιωπήσουν» είναι μια συλλογή αληθινών ιστοριών γυναικών που βρέθηκαν αντιμέτωπες με δύσκολες, πολλές φορές επώδυνες καταστάσεις, αλλά κατάφεραν να βρουν μέσα τους τη δύναμη να συνεχίσουν.

Δεν ήθελα να γράψω ένα βιβλίο που να επικεντρώνεται μόνο στον πόνο και στις δυσκολίες που βίωσαν αυτές οι γυναίκες. Ήθελα να αναδείξω το θάρρος, την αντοχή και την αποφασιστικότητα που τις βοήθησαν να σταθούν ξανά στα πόδια τους.

Πάνω απ’ όλα, είναι ένα βιβλίο για τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής και για την ελπίδα ότι, ακόμη και μέσα από τις πιο δύσκολες εμπειρίες, μπορούμε να βρούμε τον δρόμο μας προς τα εμπρός.

2. Γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο;

Γιατί ήθελα ο τίτλος να εκφράζει όχι μόνο το περιεχόμενο του βιβλίου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτές οι γυναίκες βλέπουν σήμερα τη ζωή τους.

Η «Γυναικεία Ματιά» δεν αναφέρεται απλώς στο γεγονός ότι οι ιστορίες ανήκουν σε γυναίκες. Αναφέρεται στον τρόπο που κάθε γυναίκα βιώνει, ερμηνεύει και τελικά αντιμετωπίζει όσα της συμβαίνουν. Δύο άνθρωποι μπορεί να περάσουν παρόμοιες δυσκολίες, αλλά ο καθένας κουβαλά τη δική του αλήθεια, τη δική του διαδρομή και τον δικό του τρόπο να συνεχίσει.

Ο υπότιτλος, «Ιστορίες Δύναμης που Αρνήθηκαν να Σιωπήσουν», έχει για μένα ιδιαίτερη σημασία. Οι γυναίκες αυτές δεν μοιράστηκαν τις εμπειρίες τους για να προκαλέσουν οίκτο. Μίλησαν γιατί ήθελαν κάτι καλό να προκύψει ακόμη και από τις πιο επώδυνες στιγμές της ζωής τους.

Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη δύναμη μιας προσωπικής ιστορίας: όταν κάποιος βρίσκει το θάρρος να μιλήσει, μπορεί άθελα του να δώσει σε έναν άλλον άνθρωπο το θάρρος να συνεχίσει.

3. Το μεγαλύτερο πρόβλημα για μια καταπιεσμένη γυναίκα είναι η αδυναμία της να ξεπεράσει τη σιωπή;

Πιστεύω πως η σιωπή μπορεί να γίνει μια από τις πιο βαριές μορφές καταπίεσης. Όμως δεν θα έλεγα ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η αδυναμία μιας γυναίκας να μιλήσει. Πολλές φορές το πραγματικό πρόβλημα είναι οι συνθήκες που την κάνουν να αισθάνεται ότι δεν μπορεί να μιλήσει.

Ο φόβος, η οικονομική εξάρτηση, η κοινωνική κριτική, η ντροπή ή ακόμη και η ανησυχία ότι κανείς δεν θα την πιστέψει μπορούν να κρατήσουν μια γυναίκα σιωπηλή για χρόνια.

Είναι εύκολο να πούμε σε κάποιον «μίλησε» ή «φύγε». Είναι πολύ δυσκολότερο να κατανοήσουμε τι χρειάζεται να αντιμετωπίσει για να μπορέσει να το κάνει.

Γι’ αυτό θεωρώ πως δεν αρκεί να ενθαρρύνουμε τις γυναίκες να βρουν τη φωνή τους. Πρέπει να δημιουργούμε και τις συνθήκες ώστε να μπορούν να χρησιμοποιήσουν αυτή τη φωνή με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και χωρίς φόβο.

Η σιωπή δεν σημαίνει πάντοτε αδυναμία. Μερικές φορές είναι ένας τρόπος επιβίωσης, μέχρι να έρθει η στιγμή που ο άνθρωπος θα νιώσει αρκετά ασφαλής για να μιλήσει.

4. Αν έπρεπε να αναφέρουμε τρεις τομείς όπου ακόμη πρέπει να γίνουν σημαντικά βήματα για να μιλάμε για ισότητα των δύο φύλων, ποιοι θα ήταν αυτοί;

Θα ξεκινούσα από την οικονομική ανεξαρτησία και τις ίσες επαγγελματικές ευκαιρίες. Μια γυναίκα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εργάζεται, να εξελίσσεται, να αμείβεται δίκαια και να παίρνει αποφάσεις για τη ζωή της χωρίς να εξαρτάται οικονομικά από κάποιον άλλον.

Ο δεύτερος τομέας είναι η ασφάλεια και ο σεβασμός. Καμία γυναίκα δεν θα έπρεπε να ζει με τον φόβο της βίας, της κακοποίησης, της παρενόχλησης ή της υποτίμησης, είτε μέσα στο σπίτι της είτε έξω από αυτό.

Ο τρίτος, και ίσως ο πιο καθοριστικός για το μέλλον, είναι η παιδεία και η νοοτροπία που καλλιεργούμε από μικρή ηλικία. Η ισότητα δεν μπορεί να περιορίζεται σε νόμους και διακηρύξεις. Πρέπει να φαίνεται στον τρόπο που μεγαλώνουμε τα παιδιά μας, στις προσδοκίες που έχουμε από τα κορίτσια και τα αγόρια, και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον σεβασμό μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις.

Για μένα, η ισότητα δεν σημαίνει ότι άνδρες και γυναίκες πρέπει να είναι ίδιοι. Σημαίνει ότι κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να έχει λιγότερες ευκαιρίες, λιγότερη ελευθερία ή λιγότερη αξιοπρέπεια εξαιτίας του φύλου του.

5. Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;

Θα ήθελα ο κάθε αναγνώστης να κλείσει το βιβλίο με μια σκέψη: ότι μια δύσκολη εμπειρία μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας, αλλά δεν χρειάζεται να καθορίσει ολόκληρο το μέλλον μας.

Οι γυναίκες του βιβλίου δεν παρουσιάζονται ως αλάνθαστες ή ατρόμητες. Είναι πραγματικοί άνθρωποι, με φόβους, αμφιβολίες, πληγές και στιγμές που ένιωσαν ότι δεν είχαν άλλες δυνάμεις.

Ακριβώς γι’ αυτό οι ιστορίες τους έχουν αξία.

Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να ξεπεράσει κανείς μια απώλεια, μια προδοσία ή μια μεγάλη ανατροπή. Ούτε υπάρχει κάποιο χρονικό όριο μέσα στο οποίο οφείλουμε να θεραπευτούμε ή να ξαναβρούμε τον εαυτό μας.

Αν ένας αναγνώστης αισθανθεί λιγότερο μόνος, αν αναγνωρίσει τη δική του δύναμη μέσα από την ιστορία μιας άλλης γυναίκας ή αν αρχίσει να βλέπει έναν άνθρωπο που υποφέρει με περισσότερη κατανόηση, τότε το βιβλίο θα έχει πετύχει κάτι πολύ σημαντικό.

Δεν φιλοδοξώ να δώσω απαντήσεις για κάθε δυσκολία της ζωής. Θα ήθελα όμως να αφήσω μια υπενθύμιση: ότι ακόμη και όταν δεν μπορούμε να αλλάξουμε όσα μας συνέβησαν, μπορούμε, με τον χρόνο και τη στήριξη που χρειαζόμαστε, να ανακαλύψουμε νέους τρόπους να προχωρήσουμε.

6. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Η ιδέα για αυτό το βιβλίο γεννήθηκε αρκετά χρόνια πριν από την έκδοσή του.

Μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις και τις προσωπικές εμπειρίες, είχα την ευκαιρία να γνωρίσω γυναίκες που κουβαλούσαν ιστορίες τις οποίες πολλοί άνθρωποι γύρω τους ίσως δεν γνώριζαν ποτέ.

Με συγκινούσε όχι μόνο όσα είχαν περάσει, αλλά κυρίως ο τρόπος που είχαν βρει τη δύναμη να συνεχίσουν. Κάποια στιγμή άρχισα να σκέφτομαι πόση αξία θα είχε να συγκεντρωθούν αυτές οι εμπειρίες σε ένα βιβλίο.

Μίλησα στις γυναίκες για την ιδέα μου. Συμφώνησαν να μοιραστούν τις ιστορίες τους, παρόλο που για κάποιες ήταν επώδυνο να επιστρέψουν σε εκείνες τις αναμνήσεις. Αυτό που μας ένωνε ήταν η

επιθυμία να μη μείνει ο αναγνώστης στις δυσκολίες που είχαν αντιμετωπίσει, αλλά στη δύναμη που είχαν ανακαλύψει για να τις ξεπεράσουν.

Η μητέρα μου γνώριζε από τότε αυτή την επιθυμία μου. Της είχα πει ότι ήθελα να συμπεριλάβω και τη δική της ιστορία, και θυμάμαι πόσο χαρούμενη ήταν με αυτή τη σκέψη.

Όμως η ζωή προχωρούσε, οι υποχρεώσεις πλήθαιναν και το βιβλίο έμενε για χρόνια μια υπόσχεση που δεν είχα ακόμη πραγματοποιήσει.

Όταν έχασα τη μητέρα μου, τον Αύγουστο του 2025, κάτι άλλαξε βαθιά μέσα μου. Η απώλεια της με έκανε να συνειδητοποιήσω πόσα πράγματα αναβάλλουμε πιστεύοντας ότι θα υπάρχει πάντα χρόνος.

Δεν ήταν τότε που γεννήθηκε η ιδέα του βιβλίου. Ήταν τότε που κατάλαβα ότι δεν ήθελα να την αναβάλω άλλο.

Ήθελα να τιμήσω την υπόσχεση που είχα δώσει σε αυτές τις γυναίκες και στη μητέρα μου.

Έτσι, η συγγραφή έγινε για μένα κάτι πολύ περισσότερο από μια δημιουργική προσπάθεια. Έγινε ένας τρόπος να διατηρήσω ζωντανές τις ιστορίες τους και να μετατρέψω μια προσωπική απώλεια σε κάτι που ίσως προσφέρει δύναμη και ελπίδα σε άλλους ανθρώπους.

7. Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;

Για μένα, η λογοτεχνία είναι ένας τρόπος να συναντιούνται άνθρωποι που ίσως δεν γνωριστούν ποτέ.

Ένας συγγραφέας μπορεί να ζει σε άλλη χώρα, να ανήκει σε άλλη γενιά ή να έχει βιώσει μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα από τη δική μας. Κι όμως, μέσα από τις λέξεις του, μπορεί να μας κάνει να αναγνωρίσουμε ένα συναίσθημα που πιστεύαμε ότι μόνο εμείς έχουμε νιώσει.

Η λογοτεχνία δεν είναι απλώς η τέχνη της γραφής. Είναι η δυνατότητα να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου, χωρίς να χάσουμε τη δική μας ταυτότητα.

Μπορεί να μας ταξιδέψει, να μας προβληματίσει, να μας παρηγορήσει ή ακόμη και να μας κάνει να αμφισβητήσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα.

Αν έπρεπε να τη χαρακτηρίσω με μία φράση, θα έλεγα πως η λογοτεχνία είναι μια γέφυρα ανάμεσα στην ανθρώπινη εμπειρία και στην ανθρώπινη κατανόηση.

8. Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Δεν πιστεύω ότι μπορούμε να αποδώσουμε τις αναγνωστικές συνήθειες ενός ολόκληρου λαού σε έναν μόνο λόγο.

Οι οικονομικές πιέσεις, οι πολλές ώρες εργασίας, οι οικογενειακές υποχρεώσεις και ο περιορισμένος ελεύθερος χρόνος επηρεάζουν αναμφίβολα τη σχέση μας με το βιβλίο. Παράλληλα, η συνεχής παρουσία των ψηφιακών μέσων διεκδικεί όλο και μεγαλύτερο μέρος της προσοχής μας.

Πιστεύω όμως ότι καθοριστικό ρόλο παίζει και ο τρόπος με τον οποίο γνωρίζουμε το βιβλίο από παιδιά.

Αν το διάβασμα συνδεθεί αποκλειστικά με το σχολείο, την υποχρέωση ή την αξιολόγηση, υπάρχει ο κίνδυνος να μη γίνει ποτέ προσωπική απόλαυση.

Έχοντας ζήσει πολλά χρόνια στην Αυστραλία, θεωρώ πολύ σημαντικό να δημιουργούμε περισσότερες ευκαιρίες επαφής με τα βιβλία μέσα από βιβλιοθήκες, σχολεία, λέσχες ανάγνωσης και τοπικές κοινότητες.

Δεν χρειάζεται όλοι να αγαπούν τα ίδια βιβλία. Χρειάζεται να μπορούν να ανακαλύψουν εκείνο το βιβλίο που θα τους κάνει να θέλουν να διαβάσουν το επόμενο.

Και θα απέφευγα να χαρακτηρίσω έναν λαό ως λιγότερο φιλομαθή επειδή διαβάζει λιγότερα βιβλία. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς μπορούμε να κάνουμε την ανάγνωση πιο προσιτή, πιο ελκυστική και πιο ουσιαστική στην καθημερινή ζωή.

9. Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;

Ζούμε σε μια εποχή όπου μπορούμε να έχουμε πρόσβαση σε τεράστιο όγκο πληροφοριών μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Αυτό είναι ένα σημαντικό πλεονέκτημα της τεχνολογίας.

Όμως η πληροφορία και η ουσιαστική κατανόηση δεν είναι πάντα το ίδιο πράγμα.

Το βιβλίο μας προσφέρει κάτι που συχνά λείπει από την καθημερινότητά μας: τον χρόνο να σταθούμε, να συγκεντρωθούμε και να ακολουθήσουμε μια σκέψη ή μια ανθρώπινη ιστορία χωρίς τη συνεχή ανάγκη να περάσουμε στο επόμενο ερέθισμα.

Δεν θεωρώ ότι το έντυπο και το ψηφιακό βιβλίο πρέπει να ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Αντίθετα, κάθε μορφή ανάγνωσης μπορεί να φέρει έναν άνθρωπο πιο κοντά στη γνώση, στη φαντασία και στις ιστορίες των άλλων.

Για μένα, η αξία ενός βιβλίου δεν βρίσκεται μόνο στο χαρτί ή στην οθόνη όπου διαβάζεται. Βρίσκεται σε αυτό που αφήνει μέσα μας.

Μπορεί να ξεχάσουμε πολλές από τις πληροφορίες που συναντήσαμε μέσα στην ημέρα. Μια ιστορία όμως που μας άγγιξε πραγματικά μπορεί να τη θυμόμαστε για μια ολόκληρη ζωή.

10. Ένας μήνας «καραντίνα». Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

Θα επέλεγα πέντε βιβλία που, με διαφορετικό τρόπο το καθένα, θα μου πρόσφεραν κάτι ουσιαστικό: τροφή για σκέψη, ανθρώπινη κατανόηση, έμπνευση και την ευκαιρία να δω τη ζωή από διαφορετικές οπτικές.

Πρώτα, το «Το νόημα της ζωής» του Βίκτορ Φρανκλ, γιατί με ενδιαφέρει βαθιά το ερώτημα πώς ο άνθρωπος μπορεί να ανακαλύπτει νόημα ακόμη και μέσα στις πιο ακραίες δυσκολίες.

Θα επέλεγα επίσης το «Η δική μου ιστορία» της Μισέλ Ομπάμα, μια προσωπική διαδρομή που αναδεικνύει τη σημασία της ταυτότητας, της επιμονής και της δυνατότητας μιας γυναίκας να διαμορφώσει τη δική της πορεία.

Το τρίτο θα ήταν «Η επιλογή» της Έντιθ Έγκερ, ένα βιβλίο που εξερευνά την επιβίωση, την επούλωση των ψυχικών τραυμάτων και την ανθρώπινη ελευθερία.

Θα έπαιρνα ακόμη «Ο Αλχημιστής» του Πάουλο Κοέλιο, γιατί μου αρέσει η ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να σταματά να αναζητά τα όνειρα και τον προσωπικό του δρόμο.

Και, φυσικά, θα ήθελα μαζί μου ένα έργο της ελληνικής λογοτεχνίας, το «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» του Νίκου Καζαντζάκη. Ένα βιβλίο που μας καλεί να σκεφτούμε την ελευθερία, τη χαρά, τις αντιφάσεις και την ίδια την ουσία της ζωής.

Αυτό που συνδέει αυτές τις πέντε επιλογές είναι το ενδιαφέρον μου για τον άνθρωπο: για όσα τον δοκιμάζουν, για όσα τον διαμορφώνουν και για τη δύναμη που μπορεί να ανακαλύψει μέσα του.

11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;

Πιστεύω πως χρειαζόμαστε και τα δύο, αλλά ίσως περισσότερο από ποτέ χρειαζόμαστε την ισορροπία ανάμεσά τους.

Ο ρεαλισμός μας βοηθά να βλέπουμε τη ζωή όπως πραγματικά είναι, με τις δυσκολίες, τις αδικίες και τις προκλήσεις της. Μας υπενθυμίζει ότι η αλλαγή απαιτεί πράξεις και όχι μόνο καλές προθέσεις.

Ο ρομαντισμός, από την άλλη, μας επιτρέπει να πιστεύουμε ότι τα πράγματα μπορούν να γίνουν καλύτερα. Μας κρατά κοντά στην αγάπη, στην ευαισθησία, στην ομορφιά και στην ελπίδα.

Χωρίς ρεαλισμό, κινδυνεύουμε να ζούμε μέσα σε ψευδαισθήσεις. Χωρίς ρομαντισμό, κινδυνεύουμε να αποδεχτούμε έναν κόσμο χωρίς όνειρα και χωρίς τη διάθεση να τον αλλάξουμε.

Ίσως αυτό να είναι και ένα από τα βαθύτερα μηνύματα που ήθελα να μεταφέρω μέσα από το βιβλίο μου.
Οι γυναίκες που μοιράστηκαν τις ιστορίες τους δεν μπορούσαν να αλλάξουν το παρελθόν τους. Χρειάστηκε να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα, όσο δύσκολη κι αν ήταν. Όμως δεν εγκατέλειψαν την ελπίδα ότι το μέλλον τους θα μπορούσε να είναι διαφορετικό.
Και για μένα, εκεί βρίσκεται η ουσία: να έχουμε το θάρρος να βλέπουμε την πραγματικότητα όπως είναι, αλλά και την καρδιά να οραματιζόμαστε αυτό που μπορεί να γίνει.

Γιατί ο ρεαλισμός μας δείχνει πού βρισκόμαστε. Η ελπίδα μας δίνει έναν λόγο να συνεχίσουμε.