Ο συγγραφέας Θανάσης Μανούσης απαντά στις ερωτήσεις που του θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του “Μια μικρή κόρη του Κόσμου”.

1. Κυκλοφόρησε το βιβλίο σας “Μια μικρή κόρη του Κόσμου” από τις εκδόσεις Βακχικόν. Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Πρόκειται για ένα είδος προσίμετρου (prosimetrum), συνδυάζει, δηλαδή, εκλαϊκευμένη επιστήμη σε πεζό λόγο με σχετική, ως προς το περιεχόμενό της, ποίηση. Παρουσιάζει σύγχρονες και σύνθετες επιστημονικές γνώσεις με απλό, κατανοητό και ελκυστικό τρόπο, ώστε να απευθύνεται στο ευρύ κοινό χωρίς εξειδικευμένο ακαδημαϊκό υπόβαθρο. Αφορά στην Τέχνη όπως την βλέπουμε και όσο μπορούμε τεκμηριωμένα από την σκοπιά της βιολογίας.

2. Γιατί επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο;

Γιατί η Τέχνη είναι ένα από τα νεότερα αναδυόμενα φαινόμενα στο Σύμπαν.

3. Τι γέννησε την ανάγκη για καλλιτεχνική δημιουργία και πόσο αυτή η ανάγκη έχει αλλοιωθεί από τη σύγχρονη πραγματικότητα;

Η θεωρία λέει, και το επιβεβαιώνει η σχετική έρευνα, ότι η επίδειξη της τέχνης και της αισθητικής μας συνδέονται με μια βιολογική παρακίνηση για σήματα ερωτοτροπίας και για στρατηγικές επιλογής ερωτικού συντρόφου στα ζώα. Ο καλλιτέχνης, δηλαδή, κάτι θέλει να πει στους άλλους, στην αρχή χωρίς να το καταλαβαίνει, αλλά στην πράξη αυτή του η παρόρμηση τον οδηγεί τελικά σε «σεξουαλική συμπεριφορά». Μαζί με αυτή τη θεωρεία υπάρχει εκείνη που βλέπει τα πράγματα από την πλευρά της εξέλιξης και συνδέει τον συμβολικό χαρακτήρα της τέχνης με κρίσιμες αλλαγές στον εγκέφαλο του Homo sapiens, στους προγόνους μας, με άλλα λόγια, και υποστηρίζει την ανάπτυξη μιας ευρύτερης «γλώσσας» κατά τον σχηματισμό των πρώτων ιεραρχικά δομημένων κοινωνικών ομάδων. Η Τέχνη που παράγει ο καθένας μας συνιστά όψη του εκτεταμένου φαινότυπού μας, δηλαδή, όπως θα το λέγαμε πιο επίσημα στις μέρες μας.

Η ανάγκη μας να επικοινωνήσουμε με τους συνανθρώπους μας παραμένει αναλλοίωτη στις μέρες μας, απλά η σύγχρονη πραγματικότητα, όπως κάθε παρελθούσα «σύγχρονη πραγματικότητα» των προηγούμενων τεχνολογικών επαναστάσεων, θα οδηγήσει και σε μια πολιτισμική αλλαγή, που δεν θα την ονόμαζα αλλοιωμένη, επειδή ο όρος «αλλοίωση» είναι υποβιβαστικός.

4. Ο σημερινός τρόπος ζωής μάς αποτρέπει από το να εκτιμήσουμε την αξία του φυσικού περιβάλλοντος ή ακριβώς επειδή μας έχει φέρει στα όρια μας γίνεται το καμπανάκι για μια οριστική στροφή;

Για να εκτιμήσεις κάτι πρέπει πρώτα να το ζήσεις. Όσα παιδιά δεν γνώρισαν το φυσικό περιβάλλον, όταν θα έρθουν σε απόγνωση ως ενήλικες, φοβάμαι ότι ούτε θα γνωρίζουν τί στροφή να κάνουν, αλλά και αν την κάνουν θα βλέπουν το φυσικό περιβάλλον σε παλιές κινηματογραφικές ταινίες. Τα λιοντάρια της Μακεδονίας τα σκότωσαν οι πρόγονοί μας πριν από περίπου 2300 χρόνια. Να και ένα σχετικό ποίημα από το βιβλίο.

66

Κάποιος
μου έκοψε το ύστερο
από τη φύση.
Πρώτα έκλαψα,
μετά συνήθισα,
μου έγινε αγνώριστη,
στο πρώτο «κιχ» τη σκότωσα.
Τώρα πετάω την παντόφλα μου στον ουρανό
και δεν μου αποκρίνεται,
τη ρίχνω στη βροχή,
κι αυτή βρυχάται.

5. Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης; Θα αποκομίσει κάτι σαν την ΕΙΣΑΓΩΓΗ του βιβλίου:

Το βράδυ της 20ής Ιουλίου 1969, την ώρα που το διαστημόπλοιο Απόλλων 11 πατούσε στη Σελήνη, καθόμασταν οι κολλητοί Μένιος Στόικος, Στέλιος Σολωμός, Σταύρος Κουζής και εγώ στην αυλόπορτα του πατρικού σπιτιού του Στέλιου στο Ασβεστοχώρι. Κάποια στιγμή εμφανίστηκε από μέσα η γιαγιά του η Τασούλα, ενενήντα και βάλε τότε. «Τι φτιάν’ τα παλικάρια μ’;» μας ρώτησε, είπαμε «καλά» και τότε ο Σταύρος την άγγιξε με το αριστερό του χέρι απαλά στη μαύρη ρόμπα της και, δείχνοντας με τον δεξή του δείκτη τη λαμπερή Σελήνη πάνω μας, είπε: «Ξέρεις, γιαγιά, ότι αυτή την ώρα πατάμε επάνω στο Φεγγάρι;». H γιαγιά Τασούλα έκανε έναν μορφασμό αμφισβήτησης και είπε: «Μπα, τι είν’ αυτά που μ’ λες;». Στα χρόνια που πέρασαν από τότε, είδα πολλά για την προσελήνωση, αλλά δεν χάθηκε μέσα μου η μαγεία της Σελήνης μαζί με την αγαπημένη ανάμνηση της καλοσυνάτης γιαγιάς Τασούλας. Γνωρίζω τη φωτοσύνθεση, αλλά το δάσος είναι στο τρυφερό κομμάτι του μυαλού μου. Η γνώση των βιοχημικών μηχανισμών του έρωτα και της εσωτερικής ανατομίας δεν με εμπόδισαν ούτε να ερωτευτώ ούτε να απολαύσω το γυναικείο κορμί. Χωρίς να πιστεύω σε Μούσα ή Περιστερά, δεν φοβάμαι να αναλύσω την Τέχνη, γιατί κι αυτή, όπως κι ο έρωτας, είναι στη δομή και τις ιδιότητες του νου μου, θα ’ναι μυστήριο κι απόλαυση όσο κι αν τη γνωρίσω.

6. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη 6. συγγραφή;

Nα μη χρειαστούν άλλοι να ξοδέψουν τόσο χρόνο όσο χρειάστηκα εγώ για να μάθουν αυτά που γράφω.
Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;
Επινοητικός τρόπος γραφής για την επικοινωνία σύνθετων εννοιών.

7. Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Γιατί είμαστε πνευματικά παιδιά της παραπαιδείας.

8. Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στην ψηφιακή εποχή μας;

Εξυπηρετεί τις πνευματικές ανάγκες ενός μικρού κοινωνικού υποσυνόλου που αντιλαμβάνεται ότι η απλή πληροφορία δεν είναι μάθηση, πόσο μάλλον καλλιέργεια.

9. Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

Eάν ήταν απαραίτητο τα παρακάτω:

1. The Courage to be Happy: True Contentment Is In Your Power
2. Anxiety: A Philosophical Guide
3. Work Like A Monk: How to Connect, Lead and Grow in a Noisy World
4. The Body Keeps the Score: Brain, Mind, and Body in the Healing of Trauma
5. Your Brain on Art: How the Arts Transform Us

Eάν δεν ήταν απαραίτητο, θα προσπαθούσα να γράψω ποίηση ως φυλακισμένος

10. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό, στην εποχή μας;

Δεν χρειαζόμαστε λιγότερο ή περισσότερο κανένα από τα δύο. Χρειαζόμαστε και τα δύο ανάλογα με τις συνθήκες, δηλαδή σύνεση, και έλεγχο πάνω στη ζωή μας.