Η Λυγερή Οικονομοπούλου απαντά στις 10+1 Ερωτήσεις που της θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την κυκλοφορία της ποιητικής συλλογής “Ψυχικοί ηλίανθοι’.

Έχοντας περιδιαβεί τα μονοπάτια της ψυχανάλυσης από μικρή ηλικία — αρχικά ως αναλυόμενη και αργότερα ως ψυχαναλύτρια — ένιωθα πως κατείχα μια βαθιά γνώση της ανθρώπινης ύπαρξης. Μιας ύπαρξης που βρίσκεται «σε έναν κόσμο μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου, ύλης και ανέμου, σιωπής και κραυγής», και που αποκτά την εσωτερική της υπόσταση μέσα από τη ζεστή ματιά και το βαθύ ενδιαφέρον μιας μητέρας που μοσχοβολάει γαρδένια. Όμως, μετά το αναπάντεχο και συνταρακτικό βίωμα της μεταμόσχευσης ήπατος, οι Ψυχικοί ηλίανθοι ήρθαν σαν έκρηξη συναισθημάτων· σαν πηγαία έκφραση και ανάγκη επικοινωνίας· σαν ένα δώρο που έπρεπε να επιστρέψω — ανταπόδοση στο φως που κι εγώ είχα λάβει.

Οι Ψυχικοί ηλίανθοι είναι μια βουτιά στο ασημί κύμα της θάλασσας του ασυνειδήτου· ένα ταξίδι με μουσική υπόκρουση το νανούρισμα μιας αστρικής, μητρικής φιγούρας· το θρόισμα της ψυχής, μέσα απ’ την οποία ξεπηδούν σαν σιντριβάνι οι αναμνήσεις· ένας κύκλος που κλείνει κι ένας άλλος που ανοίγει· μια περιπέτεια ζωής και ψυχής, μέχρι τα βάθη της ερήμου. Κι όταν η Σαχάρα της ύπαρξής μου δέχθηκε το ανθοΐαμα της αγάπης, τότε ναι — η φλέβα της ζωής μεταμόρφωσε τις ονειροπολήσεις ελπίδας σε μια όαση αψιθιάς· τότε η άνοιξη ξύπνησε ξανά μέσα στην αγκαλιά μου· τότε «η βαθιά δύση του εαυτού της ενώθηκε με τη γλυκιά ανατολή, χτίζοντας γεφύρια ζωής»· τότε «το ασθενικό σώμα που λαγοκοιμόταν στην άκρη του βράχου, ξάφνου ξύπνησε από το όνειρο και αναγεννήθηκε σαν ένας λαμπερός ηλίανθος, μέσα από τα κρινένια ακροδάχτυλα και τα κρυστάλλινα λόγια που στόλιζαν το ολόγραμμα της ψυχής».

Τότε, η δύναμη της αγάπης νίκησε. Και, όταν η αγάπη νικά, τότε νικά και η ζωή.

Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ιωλκός το νέο βιβλίο σας «Ψυχικοί Ηλίανθοι». Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Οι «Ψυχικοί Ηλίανθοι» είναι το απόσταγμα μιας βαθιάς κατάδυσης στα άδυτα του ασυνείδητου, μέσα από τη μακρόχρονη βιωματική εμπειρία μου ως αναλυόμενη αλλά και ως ψυχαναλύτρια. Είναι, επίσης, το απόσταγμα ενός συνταρακτικού βιώματος — αυτού της μεταμόσχευσης ήπατος πριν μερικά χρόνια. Πρόκειται για ένα ταξίδι στο «ψυχικό μωσαϊκό» της ανθρώπινης ύπαρξης, σε όλες τις κομβικές της εκφάνσεις. Μια αέναη αιώρηση ανάμεσα στην ποίηση και την ψυχανάλυση — και αντίστροφα. Μια καταβύθιση στα τραύματα, αλλά και στα θαύματα, που μας κάνουν να αισθανόμαστε ότι μετά από κάθε καταιγίδα έρχεται πάντα η γαλήνη, και ότι ακόμα μέσα κι από τα πιο βαθιά σκοτάδια μπορεί να αναδυθεί το φως της ψυχής.

Ποια ζητήματα επιθυμείτε να θίξετε με αυτό σας το έργο και πώς προέκυψε η συγκεκριμένη έμπνευση;

Η μακροχρόνια επαγγελματική μου πορεία ως ψυχαναλύτρια, αλλά και η συγκλονιστική εμπειρία ζωής της μεταμόσχευσης ήπατος ήταν οι πηγές έμπνευσης και το έναυσμα για να γραφτεί το πρώτο μου βιβλίο. Οι «Ψυχικοί Ηλίανθοι» αναφέρονται σε όλες τις κομβικές εκφάνσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, ακόμα και πριν από τη σύλληψή της, στη μυστηριώδη σχέση της με τα πρώιμα σημαντικά αντικείμενά της, όπως τη μητέρα, αλλά και στις ονειροπολήσεις της, στα όνειρα… Όμως, οι «Ψυχικοί Ηλίανθοι» πραγματεύονται και δύσκολα θέματα, όπως τα πρώιμα ψυχικά τραύματα — που θίγουν την ίδια την ύπαρξη, φέρνοντας στην επιφάνεια αγωνίες και άγχη θανάτου — τις «βαθιές σιωπές», τους ψυχικούς μαρασμούς, τους κατακρημνισμένους εαυτούς και τους κόσμους των εξαρτημένων ανθρώπων, τους ερημωμένους και μακρινούς τόπους ενός ξεχασμένου εαυτού που ζητά μια φλέβα ζωής για να ανθίσει.

Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;

Ελπίζω ότι ο αναγνώστης θα έρθει — ίσως με τρόπο απαλό και τρυφερό — σε επαφή με τον εαυτό του. Ίσως προβληματιστεί, αλλά πιστεύω πως θα αισθανθεί ότι, ακόμα και μετά από την πιο σφοδρή καταιγίδα, πάντα έρχεται η γαλήνη και η νηνεμία, και ότι μέσα από την προσφορά της ανιδιοτελούς αγάπης, μπορεί η ζωή να αναγεννηθεί και ν’ ανθίσει.

Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Η συγγραφή ήταν πάντα μέρος της δουλειάς μου. Από τότε που ήμουν φοιτήτρια, μα μέχρι και σήμερα που είμαι εν ενεργεία ψυχαναλύτρια, έχω κληθεί πάρα πολλές φορές να παρουσιάσω εργασίες ψυχαναλυτικού περιεχομένου σε συναδέλφους. Και πάντοτε, ακόμα και στα πιο σοβαρά δοκίμια, διακρινόταν ένας λόγος αρκετά ποιητικός. Η συγγραφή, όμως, αμιγώς ποιητικού λόγου προέκυψε σαν «ηφαιστειακή έκρηξη» μετά τη μεταμόσχευσή μου, πριν από πέντε χρόνια.

Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στον ψηφιακή μας κόσμο; Πόσο επηρεάζεται από τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη;

Η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει τις εξελίξεις σε κάθε έκφανση της σύγχρονης ζωής. Αναπόφευκτα, επηρεάζει την τέχνη, τη λογοτεχνία, το βιβλίο με τη μορφή που το γνωρίζαμε έως τώρα. Αυτό, όμως, δεν είναι απαραίτητα αρνητικό, αν σκεφτεί κανείς το πόσοι άνθρωποι γεμίζουν δημιουργικά τον χρόνο τους έχοντας digital books στους υπολογιστές τους ή ακόμα και στο κινητό τους, διαβάζοντας στο μετρό, στα λεωφορεία, στα ταξίδια, στις παραλίες… Τίποτα, όμως, δεν συγκρίνεται με τη μυρωδιά του χαρτιού, το άγγιγμα της σελίδας, την έλξη του εξωφύλλου — αυτή τη σωματική επαφή που πάντα θα ενώνει την πραγματικότητα με τη φαντασία.

Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;

Για μένα προσωπικά, λογοτεχνία είναι όταν ο λόγος, μέσω των λέξεων, δίνει σάρκα και οστά στον ονειρικό ψυχισμό μου.

Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;

Το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα έχει καλλιεργήσει στους νέους μια στάση αποξένωσης από το διάβασμα, καθώς τους το παρουσιάζει με τρόπο καταπιεστικό, μη βιωματικό και καθόλου διαδραστικό. Έτσι, γεννά ανθρώπους που απομακρύνονται από τον μαγευτικό κόσμο των βιβλίων και της γνώσης γενικότερα. Όσο κι αν βρίσκουμε δικαιολογίες για την έλλειψη χρόνου, την ακρίβεια, τη στείρα επαφή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τίποτα δεν συγκρίνεται με το γεγονός ότι από μικρά παιδιά δεν εκπαιδευόμαστε να αγαπάμε το βιβλίο. Και είναι αλήθεια θαυμαστό το πώς, μέσα στην ελληνική πραγματικότητα που καταπιέζει τη φαντασία και τη δημιουργικότητα, υπάρχει ακόμα κόσμος που διψά να βουτήξει στις δροσερές οάσεις των σελίδων ενός μυθιστορήματος — και που με πάθος ονειρεύεται μέσα από τις ποιητικές διαδρομές.

Πιστεύετε στη μοίρα ή στην τύχη;

Η μοίρα από αρχαιοτάτων χρόνων ορίζεται ως κάτι πάνω από τον άνθρωπο, ενώ η τύχη είναι ένα συμβάν που μπορεί και να… «συμβεί». Προσωπικά, πιστεύω ότι όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται σε επαφή με τον βαθύτερο εαυτό του — το ασυνείδητό του — τότε μπορεί σε μεγάλο βαθμό να ορίζει τη ζωή του και την τύχη του.

Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;

1.) Η ερμηνεία των ονείρων του Ζίγκμουντ Φρόιντ

2.) Ο μικρός πρίγκιπας του Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ

3.) Η συλλογή παραμυθιών του Χανς Κρίστιαν Άντερσεν

4.) Τα ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη

5.) Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο του Μαρσέλ Προυστ

Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό στην εποχή μας;

Ο ρεαλισμός και ο ρομαντισμός είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Ο ρεαλισμός είναι η σταθερότητα της ταυτότητάς μας, η σταθερότητα των κατασταλαγμένων σκέψεων και των συναισθημάτων μας. Όποια κι αν είναι αυτά, αποτελούν τελικά την ψυχική πραγματικότητα πάνω στην οποία ο κάθε άνθρωπος στηρίζεται και μπορεί με ασφάλεια να υφαίνει τον ιστό των ονείρων του και, με αυτόν τον τρόπο, να εκφράζει τον ρομαντισμό του. Στη σύγχρονη εποχή, δεν υπάρχει υγιής ρεαλισμός, πόσο μάλλον ρομαντισμός.