Ο βραβευμένος Μεξικανός συγγραφέας Ramiro Torres de Miguel απαντά στις ερωτήσεις που του θέτει ο Κωνσταντίνος Μανίκας, με αφορμή την έναρξη των παραστάσεων για το έργο του “Ελευθερία Κινήσεων”.

«Ελευθερία Κινήσεων» στο Από Κοινού Θέατρο. Πώς θα περιγράφατε συνοπτικά αυτό το μονόλογο; 

Πρόκειται για έναν μονόλογο που βασίζεται σε τέσσερις μαρτυρίες μετανάστευσης, αφηγημένες σε πρώτο πρόσωπο, οι οποίες συνθέτουν μια ενιαία δραματουργική αφήγηση. Το έργο εστιάζει στην εμπειρία της μετακίνησης, της απώλειας και της αναζήτησης ταυτότητας. Την ερμηνεία αναλαμβάνει ο Luis Gómezbeck, καθώς η προσωπική του ιστορία αποτέλεσε την αφετηρία της συγγραφής. Στο κείμενο ενσωματώνονται και τέσσερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Καβάφη, που λειτουργούν συμπληρωματικά και ενισχύουν θεματικά το έργο.

Πόσο διαχρονικό είναι το θέμα που θίγει και ποια η σχέση με το αξιακό και κοινωνικό πλαίσιο του με την ελληνική πραγματικότητα;

Το θέμα της μετανάστευσης είναι διαχρονικό, καθώς η μετακίνηση πληθυσμών αποτελεί σταθερό στοιχείο της ανθρώπινης ιστορίας. Στη σύγχρονη εποχή, ωστόσο, ανακύπτουν νέα ερωτήματα που σχετίζονται με το τι είναι ηθικά θεμιτό και ποιες λύσεις μπορούν να διασφαλίσουν κοινωνική ισορροπία. Η Ελλάδα έχει διαχρονικά διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στο ζήτημα της μετακίνησης πληθυσμών, γεγονός που έχει συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της κοινωνικής και πολιτισμικής της ταυτότητας. Παρότι οι σημερινές συνθήκες διαφέρουν από εκείνες του παρελθόντος, το ζήτημα παραμένει άμεσα συνδεδεμένο με το αξιακό και κοινωνικό πλαίσιο της ελληνικής πραγματικότητας. Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπισή του προϋποθέτει συνεργασία με την ελληνική κοινωνία και πολιτικές που σέβονται τον άνθρωπο και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή.

Γιατί επιλέχθηκαν στίχοι του Καβάφη να διανύσουν την παράσταση και ποιο ρόλο παίζουν στην εξέλιξή της;

Οι στίχοι του Καβάφη επιλέχθηκαν επειδή η ίδια του η ζωή συνομιλεί βαθιά με το θέμα της μετανάστευσης. Υπήρξε οικονομικός μετανάστης στην Αγγλία, πρόσφυγας στην Τουρκία και διαρκώς «ημιξένος» στην Αίγυπτο, γεγονός που διαμόρφωσε την κοσμοθεωρία και το ποιητικό του έργο. Στα ποιήματά του καταγράφονται πτυχές του μεταναστευτικού βιώματος, όπως η απώλεια, η ξενότητα και το αδιέξοδο της φυγής. Στο Εις το επίνειον αποτυπώνεται με τραγικό τρόπο ο θάνατος ενός νέου μετανάστη μακριά από την πατρίδα του, ενώ στην Πόλιν αναδεικνύεται η αδυναμία του ανθρώπου να ξεφύγει από τον εαυτό του απλώς αλλάζοντας τόπο.

Οι καβαφικοί στίχοι λειτουργούν δραματουργικά ως σχόλιο και ως εσωτερικός αντίλαλος των μαρτυριών, ενισχύοντας την εξέλιξη της παράστασης και διευρύνοντας το προσωπικό βίωμα σε μια διαχρονική, συλλογική εμπειρία. Άλλωστε, η ίδια η οξύμωρη πορεία του Καβάφη —ενός κορυφαίου Έλληνα ποιητή που δεν έζησε ποτέ στην Ελλάδα— συνοψίζει την εμπειρία του ανθρώπου που δεν αισθάνεται ποτέ πλήρως ότι ανήκει κάπου.

Ποιο πιστεύετε ότι είναι το βασικό μήνυμα που θα αποκομίσουν οι θεατές;

Το βασικό μήνυμα που θέλω να αποκομίσουν οι θεατές είναι η κατανόηση των αιτίων μετανάστευσης μέσα από καθαρά ανθρώπινες ιστορίες, χωρίς κομματικές αποχρώσεις ή μελοδραματισμούς. Στόχος μου δεν είναι να θυματοποιήσω ή να ηρωοποιήσω κανέναν, αλλά να φωτίσω τις πραγματικές εμπειρίες των ανθρώπων που μετακινούνται. Ιδιαίτερα η ιστορία του Luis αναδεικνύει τη διαδικασία άφιξης, προσαρμογής και ένταξης στη σύγχρονη Ελλάδα, προσφέροντας στον θεατή μια ζωντανή εικόνα του τι σημαίνει να χτίζει κανείς μια νέα ζωή μακριά από την πατρίδα του.

Γιατί η μετανάστευση παραμένει ένα θέμα που διχάζει τις κοινωνίες και πόσο μπορεί η τέχνη να λειτουργήσει λυτρωτικά;

Η μετανάστευση παραμένει ένα διχαστικό θέμα, γιατί αγγίζει πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές αντιθέσεις και προκαλεί φόβους και παρεξηγήσεις στις κοινωνίες. Το θέατρο, όμως, μπορεί να λειτουργήσει λυτρωτικά, καθώς προσφέρει έναν χώρο για ουσιαστική συζήτηση και συναισθηματική σύνδεση, χωρίς υπεκφυγές ή σκανδαλοθηρικές προσεγγίσεις όπως συχνά παρατηρούνται στα κοινωνικά δίκτυα. Μέσα από τις ανθρώπινες ιστορίες που παρουσιάζει, βοηθά τους θεατές να κατανοήσουν διαφορετικές εμπειρίες και να νιώσουν την κοινή τους ανθρωπιά.

Λείπουν οι πρωτότυπες ιδέες από τον θεατρικό χώρο και τι χρειάζεται για να αναπτυχθεί περαιτέρω;

Το έργο μου ξεφεύγει από το συμβατικό θεατρικό κείμενο: η δομή του χωρίζεται σε τέσσερα μέρη και ο ηθοποιός αναλαμβάνει πολλαπλούς ρόλους: αφηγείται τις αιτίες μετανάστευσης, ενσαρκώνει τους πρωταγωνιστές των μαρτυριών, ερμηνεύει τα ποιήματα του Καβάφη και συμμετέχει σε αυτοσχέδιο παιχνίδι διάδρασης με το κοινό.

Η θεατρική γλώσσα που χρησιμοποιώ είναι σύγχρονη, ευέλικτη και επιτρέπει την ένταξη πρωτότυπων ιδεών που ξεπερνούν τα όρια των παραδοσιακών κειμένων. Στόχος μου είναι να εξερευνώ νέες μορφές θεατρικής έκφρασης και να ενθαρρύνω μια πιο άμεση σχέση μεταξύ ηθοποιού και κοινού.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;

Σε αυτή τη φάση δουλεύω πάνω στη συγκεκριμένη παράσταση, με στόχο να ταξιδέψει παντού και να την παρακολουθήσουν κυρίως μαθητές και γονείς. Η ανταπόκριση του κοινού μέχρι τώρα είναι πολύ θετική· πολλοί θεατές μοιράστηκαν μαζί μας τις προσωπικές τους ιστορίες μετανάστευσης και ζήτησαν να τις εντάξουμε στο κείμενο, κάτι που μας συγκίνησε ιδιαίτερα. Εύχομαι η παράσταση Ελευθερία Κινήσεων να συνεχίσει να έχει απήχηση και να αγγίξει περισσότερους ανθρώπους. Ευχαριστώ θερμά το ελληνικό κοινό για την τιμή και την αγάπη του, που με έχει στηρίξει σε κάθε παράσταση.