Γράφει ο Γιώργος Δόλγυρας

Πόλεμος έχει ξεσπάσει στα social media για την απεικόνιση της ωραίας Ελένης του Ομηρικού έπους ως σκουρόχρωμης από εκεί που την είχαμε συνηθίσει ξανθιά με λευκό δέρμα. Ακόμα και ο Έλον Μάσκ τοποθετήθηκε αρνητικά στην επιλογή του Νόλαν. Ποια είναι η αλήθεια πέρα από τον μύθο;

Στα Ομηρικά έπη (Ιλιάδα και Οδύσσεια) δεν υπάρχει σαφής ή άμεση περιγραφή του χρώματος του δέρματος της Ελένης με τον τρόπο που θα το περιμέναμε στη σύγχρονη λογοτεχνία. Ο Όμηρος γενικά δεν δίνει λεπτομερείς φυσιογνωμικές περιγραφές· προτιμά να χαρακτηρίζει τους ήρωες με επίθετα που δηλώνουν ομορφιά, κύρος ή εντύπωση.

Τι λένε τα έπη για την εμφάνισή της

Η Ελένη χαρακτηρίζεται κυρίως με εκφράσεις όπως:

«λευκώλενος» (λευκά μπράτσα / λευκόχρωμη στους βραχίονες),

«καλλιπάρῃος» (με όμορφα μάγουλα),

«διογενής» (θεϊκής καταγωγής).

Το επίθετο «λευκώλενος» χρησιμοποιείται και για άλλες γυναίκες στα έπη και θεωρείται τυπικό ποιητικό επίθετο. Δεν σημαίνει απαραίτητα συγκεκριμένη απόχρωση δέρματος με φυλετική έννοια, αλλά μάλλον: ιδεώδες γυναικείας ομορφιάς της εποχής, απαλότητα και φροντισμένη εμφάνιση, κοινωνική θέση (γυναίκα που δεν εργάζεται στον ήλιο).

Πώς το ερμηνεύουν οι φιλόλογοι

Οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν ότι:

1)Tα ομηρικά επίθετα είναι τυποποιημένα και εξυπηρετούν τον ρυθμό και την παράδοση της προφορικής ποίησης, 2)δεν αποσκοπούν σε ρεαλιστική, «ανθρωπολογική» περιγραφή, 3)δεν μπορούμε να αντλήσουμε ασφαλή συμπεράσματα για πραγματικό χρώμα δέρματος.

Συμπέρασμα

Υπάρχει έμμεση ένδειξη ότι η Ελένη παρουσιάζεται ως ανοιχτόχρωμη σύμφωνα με τα αισθητικά πρότυπα της εποχής, αλλά δεν υπάρχει σαφής ή λεπτομερής αναφορά στο χρώμα του δέρματός της όπως θα το εννοούσαμε σήμερα.

Κινηματογραφικά: Σκηνοθέτης ονομάζεται το πρόσωπο που αποφασίζει και κατευθύνει τη δημιουργία των επιμέρους σκηνών ενός οπτικοακουστικού έργου με βάση το σενάριο. Ο σκηνοθέτης οριοθετεί το περιβάλλον, αποφασίζει τη χρονική διάρκεια της σκηνής και καθοδηγεί τους ηθοποιούς έτσι ώστε η σκηνή τελικά να παρουσιάζει στον θεατή αυτό που οραματίζεται ο ίδιος, με βάση το σενάριο. Στις κινηματογραφικές παραγωγές κατευθύνει επίσης τις γωνίες λήψης των σκηνών.

Ένας σκηνοθέτης αναλυτικότερα, είναι υπεύθυνος για κάθε πτυχή ενός οπτικοακουστικού έργου. Αναπτύσσει ένα όραμα γι’ αυτό, αποφασίζει πώς πρέπει να δείχνει και τι θα έπρεπε να αποκομίσει το κοινό από αυτό. Κατά κάποιο τρόπο είναι ο κύριος αφηγητής μιας ιστορίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο σκηνοθέτης θεωρείται ένας από τους πνευματικούς δημιουργούς του έργου και έχει πνευματικά δικαιώματα σε αυτό.

Συνεπώς ο σκηνοθέτης παίρνει το σενάριο και φτιάχνει την ταινία ως δική του, αποτελεί λοιπόν κάτι εντελώς νέο. Ο Νόλαν με περισσό θράσος και θάρρος επιλέγει να καπελώσει και παραγκωνίσει εν πολλοίς την απεικόνιση της ωραίας Ελένης στα δυτικά πρότυπα, ακολουθώντας την νέα woke τάση της απόλυτης ανατροπής των πάντων.

Αν η ταινία έχει μόνο αυτό να επιδείξει, είναι βέβαιο με μαθηματική ακρίβεια πως θα αποτύχει, καθώς η αγορά (δηλαδή το καταναλωτικό κοινό, οι θεατές που θα δουν την ταινία) δεν συγχωράει εύκολα.

Κατά τα άλλα πρόκειται για μυθολογία (δηλαδή παραμύθι) και όχι κάποια ιεροσυλία, οπότε ας χαλαρώσουμε, επιλέγοντας να δούμε την ταινία ή όχι (ας μην επαναληφθεί η προσπάθεια λογοκρισίας οποιουδήποτε έργου, θεατρικού ή κιν/κου, όπως έγινε στο αλησμόνητο «Ελένη», του Νίκου Γκατζογιάννη).