Η Αλεξία Κουδιγκέλη μιλά στον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την κυκλοφορία του νέου της βιβλίου “Ίσως δεν κάνω για άνθρωπος μόνο για καλλιτέχνης”.
Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ιωλκός το νέο βιβλίο σας «Ίσως δεν κάνω για άνθρωπος μόνο για καλλιτέχνης». Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;
Η συλλογή «Ίσως δεν κάνω για άνθρωπος μόνο για καλλιτέχνης» είναι μια εξομολογητική και αλληγορική κατάθεση ψυχής. Μέσα από 29 ποιήματα —ένα για κάθε χρόνο της ζωής μου— επιχειρώ να φωτίσω τις εσωτερικές αντιφάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, την αιώνια αναζήτηση της ταυτότητας και τη σύγκρουση ανάμεσα στον άνθρωπο και τον καλλιτέχνη που κρύβουμε μέσα μας.
Ποια ζητήματα επιθυμείτε να θίξετε με αυτό σας το έργο και πώς προέκυψε η συγκεκριμένη έμπνευση;
Το έργο πραγματεύεται τη μοναξιά, την ελπίδα, την ανάγκη για αυτογνωσία αλλά και τις αμφιθυμίες που χαρακτηρίζουν τη δημιουργική διαδικασία. Η έμπνευση προήλθε από τη βαθιά προσωπική μου αναζήτηση, αλλά και από τον διάλογο με την μυθολογία και την τέχνη, που πάντα με συνοδεύουν ως καλλιτέχνη.
Τι πιστεύετε ότι θα αποκομίσει ως απόσταγμα ο αναγνώστης;
Ελπίζω ο αναγνώστης να βρει έναν καθρέφτη στον οποίο θα αναγνωρίσει τις δικές του εσωτερικές αντιφάσεις και την αέναη προσπάθεια για αυτογνωσία. Να νιώσει πως δεν είναι μόνος στις αμφιβολίες και τις συγκρούσεις που βιώνει, και ίσως να εμπνευστεί να αναζητήσει τη δική του αλήθεια.
Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;
Η ποίηση ήταν πάντα μέρος της ζωγραφικής μου· οι στίχοι και οι ποιητικές εικόνες διαμόρφωναν τη δουλειά μου. Η συγγραφή ήταν η φυσική συνέχεια, η ανάγκη να δώσω φωνή σε εικόνες και συναισθήματα που ένιωθα πως ζητούσαν λόγο για να εκφραστούν.
Τι ρόλο έχει πλέον το βιβλίο, στον ψηφιακό μας κόσμο; Πόσο επηρεάζεται από τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη;
Το βιβλίο παραμένει ένας τόπος αργής και προσωπικής ανάγνωσης, μια αντίσταση στην επιτάχυνση και την επιφανειακότητα του ψηφιακού κόσμου. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να φέρει νέες δυνατότητες αλλά και προκλήσεις, ειδικά στον χώρο της δημιουργίας· όμως η αυθεντικότητα της ανθρώπινης έκφρασης και η μοναδικότητα της φωνής κάθε λογοτέχνη παραμένουν ανεκτίμητες.
Ποιον ορισμό θα δίνατε στην έννοια της λογοτεχνίας;
Η λογοτεχνία είναι μια τέχνη της γλώσσας που αγγίζει τις βαθύτερες πτυχές της ανθρώπινης ψυχής. Είναι η απόπειρα να μετατρέψουμε τις εμπειρίες, τα συναισθήματα και τις σκέψεις σε λόγο που ζωντανεύει και προκαλεί τον αναγνώστη να δει τον κόσμο αλλιώς.
Γιατί οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο;
Ίσως οι Έλληνες διαβάζουν λογοτεχνία λιγότερο από τον μέσο Ευρωπαίο γιατί η καθημερινότητα και οι κοινωνικές συνθήκες δεν αφήνουν πάντα τον χρόνο και τον χώρο για την αργή, εσωτερική αυτή διαδικασία. Επιπλέον, το ψηφιακό περιβάλλον αποσπά την προσοχή μας και αλλάζει τον τρόπο που προσλαμβάνουμε τον λόγο και την τέχνη. Παρόλα αυτά, θεωρώ πως δεν έχει τόση σημασία η ποσότητα της ανάγνωσης, όσο η ποιότητα — η βαθιά σύνδεση με τα κείμενα που διαβάζουμε, η αλήθεια και η ειλικρίνεια που αυτά μας προσφέρουν, και η ικανότητά τους να μας συγκινούν και να μας μεταμορφώνουν.
Πιστεύετε στη μοίρα ή στην τύχη;
Υπάρχει κι ένα ποίημα στη συλλογή που λέγεται Μοίρα, και τελειώνει με τον στίχο: «στην άκρη του φιλιού σου η Μοίρα κόβει τις λάθος κλωστές», ίσως γιατί πάντα με απασχολούσε η λεπτή γραμμή ανάμεσα στο τυχαίο και στο αναπόφευκτο. Δεν ξέρω αν πιστεύω σε κάτι τόσο απόλυτο όσο η “μοίρα” ή τόσο αυθαίρετο όσο η “τύχη”. Πιστεύω όμως πως κάποια πράγματα μας διαλέγουν — όπως κι εμείς διαλέγουμε τον τρόπο που θα τα ζήσουμε. Εκεί, ανάμεσα στο αναπόδραστο και στο απροσδόκητο, είναι η ζωή μας.
Ένας μήνας “καραντίνα”. Ποια είναι τα πέντε βιβλία που θα θέλατε μαζί σας;
Σε έναν μήνα καραντίνα, θα επέλεγα τα εξής βιβλία που με έχουν σημαδέψει και με εμπνέουν βαθιά:
Δεν θα μπορούσα με τίποτα να επιλέξω μόνο έναν ποιητή να με συντροφεύσει, γι’ αυτό θα επέλεγα ένα ανθολόγιο με ελληνικά ποιήματα — μια συλλογή φωνών και συναισθημάτων.
«Σεφέρης και Μάρω: Αλληλογραφία», μια βαθιά προσωπική και συγκινητική μαρτυρία της ζωής και των συναισθημάτων του ποιητή.
«Just Kids» της Patti Smith, ένα αυτοβιογραφικό έργο γεμάτο τέχνη, έρωτα και καλλιτεχνική αναζήτηση.
«Εκ βαθέων» του Όσκαρ Ουάιλντ, που ξεχειλίζει από ένταση και ποιητική γλώσσα.
«Ασκητική» του Νίκου Καζαντζάκη, ένα βαθιά φιλοσοφικό βιβλίο που εξερευνά την ανθρώπινη ψυχή και την αέναη αναζήτηση του εαυτού.
Και κάτι μου λέει πως, μετά από αυτόν τον μήνα, ένα ακόμα βιβλίο θα βρισκόταν μαζί μου — ένα δικό μου, που θα προέκυπτε μέσα από την περίοδο της αναστοχαστικής αυτής καραντίνας.
Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό στην εποχή μας;
«Του Ίκαρου να μην είχα την αλαζονεία, του Δαίδαλου να μην είχα το ταλέντο».
Ένας στίχος από τη συλλογή μου, που νομίζω συνοψίζει αυτήν τη διαρκή ταλάντωση ανάμεσα στον ρομαντισμό και τον ρεαλισμό.
Χρειαζόμαστε και τα δύο — σαν τον Ίκαρο και τον Δαίδαλο: τον έναν που τόλμησε να πετάξει ψηλά, και τον άλλον που ήξερε πόσο κοντά είναι ο ήλιος. Ο ρομαντισμός μάς κινεί προς το φως, ο ρεαλισμός μάς κρατά στις σκιές που το αναδεικνύουν. Χωρίς τον έναν, ο άλλος δεν έχει λόγο ύπαρξης. Η τέχνη —όπως και η ζωή— προκύπτει από την πάλη, αλλά και τη συμφιλίωση αυτών των δύο φωνών. Κι εγώ, ως καλλιτέχνης, γράφω και ζω ακριβώς πάνω σε αυτή την τεντωμένη γραμμή.
+1 Πώς βλέπετε τον ρόλο του λογοτέχνη σήμερα σε μια κοινωνία που αλλάζει ραγδαία;
Ο κάθε καλλιτέχνης σήμερα είναι κάτι σαν καθρέφτης και φάρος ταυτόχρονα. Αντανακλά τις ανησυχίες, τους φόβους αλλά και τις ελπίδες της κοινωνίας, ενώ ταυτόχρονα φωτίζει μονοπάτια που ίσως δεν έχουμε ακόμη διανοηθεί. Σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα, ο καλλιτέχνης έχει την ευθύνη να διατηρεί την ευαισθησία του και να υπενθυμίζει την ανθρώπινη διάσταση πέρα από την τεχνολογία και τα δεδομένα.
