Γράφει ο Πέτρος Χατζησωτηρίου, φαρμακοποιός – κριτικός λογοτεχνίας
Το προ-τελευταίο απ’ τα μυθιστορήματα (πρόλαβε να εκδώσει κι ένα δοκίμιο το 2023) του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα έμελε να είναι και το πιο εμβληματικό του, το magnus opus του όπως συνηθίζεται να λέγεται.
Με αφορμή τη σύντομη ζωή ενός Αμερικανού εφήβου και διάφορα περιστατικά που την αναστάτωσαν αλλά και την καθόρισαν παρακολουθούμε τη ζωή στην Αμερικανική επαρχία στα μέσα του 20ου αιώνα.
Κατ’ ουσίαν είναι τέσσερις εκδοχές της ιστορίας με τον ίδιο πρωταγωνιστή καθώς και τους δευτερεύοντες χαρακτήρες του βιβλίου. Σκοπός του συγγραφέα με αυτό το τέχνασμα ήταν να αναδείξει την αξία της τυχαιότητας και τον τρόπο που κάθε επιλογή μας είναι κατ’ ουσίαν η επιλογή ενός δρόμου σε κάθε ένα από τα άπειρα σταυροδρόμια της ζωής.
Είναι η θεματολογία που έρχεται και ξαναέρχεται μπροστά στον αναγνώστη των έργων του Όστερ. Το θέμα του πεπρωμένου και η αδυναμία του ανθρώπου να το ορίσει ή να το διαμορφώσει απασχόλησε τον συγγραφέα σε αρκετά από τα βιβλία του.
Παράλληλα, ο Όστερ ρίχνει μια κριτική ματιά στην εποχή που τοποθετεί την πλοκή του βιβλίου του. Επιλέγει αρκετά ιστορικά γεγονότα και τα εμπλέκει όμορφα μέσα στην πλοκή της μυθοπλασίας του. Στηλιτεύει και κριτικάρει με τον τρόπο του τον Αμερικανικό τρόπο ζωής της εποχής που πραγματεύεται σε μια προσπάθεια να αμαυρώσει το λεγόμενο «αμερικανικό όνειρο». Δεν φείδεται της κατάκρισης και δεν φοβάται ν’ αφήσει να διαφανεί κι ένα ιδεολογικό πρόσημο στην οπτική της αφήγησής του.
Το «4 3 2 1» είναι ένα μοναδικό στο είδος του λογοτεχνικό πόνημα. Είναι ένας συγγραφικός άθλος που όμως παίζει απροκάλυπτα με το μυαλό του αναγνώστη.
Πριν τις τελευταίες κυριολεκτικά σελίδες του ογκώδους έργου του, όπου ο Όστερ εξηγεί το τέχνασμά του και δικαιολογεί και τον τίτλο του βιβλίου του, ο αναγνώστης δεν ξέρει πώς να προσεγγίσει το κείμενο. Ως τέσσερις επαναλήψεις της ιστορίας ενηλικίωσης ενός εφήβου ως καμβά για να κριτικάρει, ο συγγραφέας, τον αμερικανικό τρόπο ζωής των δεκαετιών ’40 έως ’70 με ελάχιστες προσθήκες νέων περιστατικών ως αποτέλεσμα επιλογών του πρωταγωνιστή κι επίδρασης της τυχαιότητας για να συντηρείται το ενδιαφέρον του αναγνώστη ή ως φιλοσοφικό στοχασμό πάνω στα θέματα του πεπρωμένου και της διαχείρισης των επιλογών του ανθρώπου έξω από το όποιο προδιαγεγραμμένο πλαίσιο (από κάποιον Θεό για παράδειγμα);
Όποιο πρίσμα κι αν επιλέξει για να δει το βιβλίο του Όστερ ο αναγνώστης δεν έχει παρά να θαυμάσει τη διαχείριση του υλικού του συγγραφέα. Εκεί που νομίζεις ότι δεν έχει τελειωμό η σχοινοτενής παρουσίαση των μελών της οικογένειας του πρωταγωνιστή όσο και των θετών γονέων του και αδερφών του, εκεί θα βυθιστείς σε μια θαρραλέα διαπραγμάτευση των λόγων που οδήγησαν στην έξαρση ρατσιστικής βίας, της διαφθοράς, της κρατικής καταστολής, της γέννησης του marketing και της διαμόρφωσης των καταναλωτικών προτύπων σε μια κοινωνία που τότε έβγαινε από τον επαρχιωτισμό και την υπανάπτυξη.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει η μεταφράστρια του βιβλίου, Μαρία Ξυλούρη, για το πλήθος των πολύ κατατοπιστικών σημειώσεων στο τέλος του βιβλίου χωρίς τις οποίες ο αναγνωστικός άθλος της ολοκλήρωσης της ανάγνωσής του «4 3 2 1» θα έμενε σχεδόν χωρίς αντίκρισμα.
Ο αναγνώστης που δε θα κουραστεί ή απογοητευτεί κι αφήσει το βιβλίο στις πρώτες λίγες εκατοντάδες σελίδες του (αριθμεί πάνω από 1.200 σελίδες το έργο συνολικά) θα αποζημιωθεί από τους στοχασμούς του Όστερ και την οξυδερκή ανάδειξη θέσεων επί θεμάτων πολιτικών και κοινωνικών. «Είναι ο λόγος για τον οποίο διαβάζουμε», όπως έγραψε και το μεγαλύτερο και θρυλικό Καναδικό portal, Toronto Star.
4,5/5,0
