Γράφει ο Νίκος Ναούμης, πολιτικός επιστήμονας – συγγραφέας
Ζήτημα Καποδίστρια. Παλαιό, επίμονο, ανεπίλυτο. Ο Ιωάννης Καποδίστριας, ο πρώτος Κυβερνήτης της αμέσως μετεπαναστατικής Ελλάδας, παραμένει εδώ και δύο αιώνες ένα πρόσωπο που δεν ησύχασε ποτέ. Ούτε στη ζωή του, ούτε μετά τον βίαιο θάνατό του. Η σκιά του πλανάται ακόμη πάνω από τη χώρα, όχι ως μουσειακό κατάλοιπο, αλλά ως ζωντανό σημείο σύγκρουσης. Κανένα σχολικό εγχειρίδιο δεν κατάφερε να τον εξαντλήσει, διότι οι μεγάλες προσωπικότητες δεν χωρούν σε χρονολόγια και υποσημειώσεις…
Η ένταση γύρω από το πρόσωπό του αποδείχθηκε ξανά αμείωτη, με αφορμή την πρόσφατη κινηματογραφική ταινία του Γιάννη Σμαραγδή.
Οι αντιδράσεις υπήρξαν σφοδρές, συχνά ειρωνικές, άλλοτε απαξιωτικές, σε βαθμό που άγγιξαν τη λιβελογραφία. Δεν πρόκειται απλώς για μια αισθητική διαφωνία. Κάθε ελληνοκεντρικό θέμα, κάθε απόπειρα να ειπωθεί μια ελληνική ιστορία χωρίς συμπλέγματα, προκαλεί σχεδόν αυτοματοποιημένες αντιστάσεις από γνωστούς και διαχρονικούς κύκλους.
Απέναντι σε αυτό το κλίμα, η στάση του κοινού υπήρξε αποκαλυπτική. Η προσέλευση στις αίθουσες λειτούργησε ως αυθόρμητη απάντηση σε έναν πόλεμο που η ταινία δέχθηκε πολύ πριν προβληθεί. Το μήνυμα του θεατή ήταν καθαρό. Ένα μεγάλο «ναι» αποδοχής. Όχι απλώς προς ένα κινηματογραφικό έργο, αλλά προς την ανάγκη να ειπωθούν ιστορίες που αγγίζουν τη συλλογική ψυχή.
Ο «Καποδίστριας» δεν διεκδικεί μόνο τεχνικές αρετές. Λειτουργεί ως απόπειρα εθνικού κινηματογράφου, σε μια χώρα που μετά από επώδυνες κρίσεις προσπαθεί να βρει ξανά τη θέση της ως ένα κανονικό κράτος.
Μιλά για Ελλάδα, σε μια στιγμή που η λέξη αυτή συχνά απογυμνώνεται από περιεχόμενο κάτω από το βάρος μιας επιβεβλημένης ομογενοποίησης. Δεν απευθύνεται πρωτίστως στα μάτια ή στα αυτιά, στρέφεται στην ψυχή. Υπενθυμίζει ότι από αυτόν τον τόπο πέρασαν πολιτικοί ανιδιοτελείς, πρόσωπα που πλήρωσαν με τη ζωή τους την πίστη στο κοινό καλό.
Η ταινία οφείλει να ιδωθεί έξω από τη στενή λογική της κινηματογραφικής κριτικής. Αναδεικνύει αξίες όπως το ήθος και η θυσία, που σήμερα συχνά θυσιάζονται στον βωμό μιας αμφίβολης προόδου. Μας ξυπνά από τον λήθαργο μιας εποχής που χρησιμοποιεί έννοιες όπως η συμπερίληψη ή η ενσυναίσθηση κατά το δοκούν, αδειάζοντάς τις από το αληθινό τους νόημα…
Ο Καποδίστριας, ως ιστορικό πρόσωπο και ως καλλιτεχνικό έργο, εξακολουθεί να ενοχλεί. Ακριβώς γι’ αυτό παραμένει επίκαιρος. Λειτουργεί ως μια ηχηρή υπενθύμιση απέναντι στις σύγχρονες ιδεολογικές ατζέντες που επιχειρούν να ισοπεδώσουν την ιδιοπροσωπία μας. Η ουσιαστική συζήτηση δεν αφορά τα μέσα, αλλά το μήνυμα.
Στην πραγματικότητα, ο Καποδίστριας ενοχλεί γιατί η παρουσία του λειτουργεί ως ένας αμείλικτος καθρέφτης.
Θυμίζει σε όλους εμάς που κινούμαστε γύρω από την πολιτική, πώς θα έπρεπε να είναι ο πραγματικός πολιτικός. Αυτή η σύγκριση είναι που πονάει και αυτή είναι η αλήθεια που παραμένει αχώνευτη… Μόνον εκεί αξίζει να σταθεί κανείς.
