Γράφει ο Τάκης Γεράρδης, συγγραφέας
Οι καιροί αλλάζουν και πλέον περάσαμε από τα φωτάκια στις εισόδους των παραδοσιακών μπουρδέλων, στην ανοιχτή διαφήμιση σε σύγχρονους ιστότοπους που σε προκαλεί να «ικανοποιηθείς». Θυμάμαι στη δεκαετία του 1970, στην πλατεία Βάθη, στο Μεταξουργείο, στη Λιοσίων, παλιές μονοκατοικίες και απ’ έξω, δίπλα στο κουδούνι, υπήρχε ένα έντονο φως. Ένα ορατό σήμα που σε ειδοποιούσε πως μέσα στο σπίτι υπήρχαν γυναίκες για να σε «εξυπηρετήσουν». Σημαίνον και σημαινόμενο. Με 40 ή 50 δραχμές ένιωθες άντρας. Για ένα τέταρτο της ώρας γινόσουν κάποιος.
Τώρα, πρωινιάτικα διάβαζα αθλητικά σε μια ιστοσελίδα όταν είδα μια ταμπέλα να κραυγάζει: «473 γυναίκες στη γειτονιά σου!» Αναρωτιέμαι τι να είναι αυτό. Κάνω κλικ επάνω και ανοίγει μια εικόνα ροζ προς βυσσινί. Μια ταμπελίτσα με ειδοποιεί πως πρόκειται να μπω σε «περιοχή ενηλίκων». Το παλιό φωτάκι μετατράπηκε σε ψηφιακό banner.
Συνηθίζεται να λέγεται ότι η πορνεία είναι το αρχαιότερο επάγγελμα του κόσμου. Ίσως γιατί παντού όπου εμφανίστηκαν οι πρώτοι οικισμοί, η ανταλλαγή του σεξ έναντι χρημάτων βρήκε τη θέση της. Από τη Βαβυλώνα και τη Μεσοποταμία ως την Ελλάδα, τη Ρώμη, αλλά και το Χόλυγουντ, η πόρνη δεν ήταν μόνο σκιαγραφία κοινωνικής περιθωριοποίησης αλλά και θεσμός.
Στη Βαβυλώνα και σε άλλες αρχαίες κοινωνίες υπήρχε η λεγόμενη «ιερή πορνεία». Τα ιερατεία, βλέποντας την εμπορική αξία του φαινομένου, το νομιμοποίησαν και το εκμεταλλεύτηκαν. Άνοιξαν «ιερά πορνεία» δίπλα ή και μέσα σε ναούς, έβαλαν κοπέλες και αυτές πρόσφεραν στους άνδρες τις υπηρεσίες τους. Ο Ηρόδοτος μάλιστα περιγράφει το έθιμο ότι κάθε γυναίκα όφειλε έστω μια φορά στη ζωή της να συνευρεθεί με έναν ξένο στο ναό της Ιστάρ. Τελετουργία ή ξεκάθαρη μπίζνα, το αποτέλεσμα ήταν ίδιο: το γαμ@σι από τα αρχαία χρόνια έφερνε πολύ χρήμα!
Στην Αρχαία Ελλάδα, η πορνεία ήταν οργανωμένη και θεσμοθετημένη. Ο Σόλων ίδρυσε τους πρώτους δημόσιους οίκους ανοχής στην Αθήνα και θέσπισε ειδικό φόρο. Δίπλα στις «πόρνες» της αθηναϊκής κοινωνίας υπήρχαν και οι «εταίρες», γυναίκες με μόρφωση και κοινωνική αίγλη, σύντροφοι φιλοσόφων και πολιτικών. Συχνά τις νοίκιαζαν για ένα εξάμηνο ή χρόνο για αποκλειστική εκμετάλλευση και χρήση. Οι εταίρες ήταν οι αντίστοιχες με τις σημερινές πουτάνες πολυτελείας. Πάντως ο πορνικός φόρος που πλήρωναν οι πόρνες κατέληγε στα δημόσια ταμεία. Με αυτά τα λεφτά, λέγεται, χτίστηκε και ναός.
Στις πατριαρχικές και ανδροκρατούμενες κοινωνίες όπου η γυναίκα θεωρείται ιδιοκτησία, το σώμα της μπορεί να νοικιάζεται, να πωλείται, να γίνεται προϊόν συναλλαγής. Μια βιολογική ανάγκη των αρσενικών μετατράπηκε σε κοινωνικό ζήτημα. Δημιουργήθηκε ένα «νόμιμο» κανάλι εκτόνωσης. (Ίσως περιορίζονται και οι βιασμοί. Μεγάλο κεφάλαιο αυτό, η ζωώδης και κτηνώδης ατομική και ομαδική συμπεριφορά των αρσενικών. Αλλά ας αφήσουμε τα ζώα ήσυχα. Κάποια άλλη φορά μπορεί να επεκταθούμε σε αυτή τη μάστιγα της εποχής μας. Ατομικοί αλλά και ομαδικοί βιασμοί σκιαγραφούν έναν κρυφό φασισμό των αρσενικών απέναντι στα θηλυκά.) Οι γυναίκες δίχως οικονομική αυτάρκεια και περιουσία, εύκολα παρασύρονται να δώσουν το κορμί τους για εκμετάλλευση. Αλλά μερικές φορές το κάνουν και αυτοβούλως.
Υπήρξαν όμως στην Αθήνα και αρσενικοί πόρνοι, γνωστοί ως «πόρνοι» ή «κίναιδοι» που πρόσφεραν υπηρεσίες σε άνδρες. Όμως οργανωμένη πορνεία που να απευθύνεται αποκλειστικά σε «γυναίκες-πελάτισσες» είναι ιστορικά περιορισμένη. Κάπου πήρε το μάτι μου για κάποιες σταφιδιασμένες Βορειοευρωπαίες που έκαναν ερωτικές διακοπές στην Αφρική και νέμονταν αντί ανταλλαγμάτων τα νεανικά σφριγηλά κορμιά των νεγρόπουλων. Διαχρονικά πάντως ισχύει ο κανόνας: οι άνδρες ως πελάτες, οι γυναίκες ως αντικείμενα.
Στη ρωμαϊκή εποχή η πορνεία ήταν κανονικά καταγεγραμμένη και φορολογούμενη. Οι γυναίκες των lupanaria ανήκαν στις κατώτερες τάξεις. Όμως τα πορνεία είχαν και αγόρια, και μάλιστα με κατάλογο στον τοίχο, σαν μενού από fast food. Υπήρξαν όμως και αντίστροφα παραδείγματα: γυναίκες της αριστοκρατίας που κατέβαιναν στο πεζοδρόμιο για εμπειρίες. Ο Σουητώνιος μνημονεύει την αυτοκράτειρα Μεσσαλίνα, σύζυγο του Κλαύδιου, που φέρεται να κατέβαινε στα μπουρδέλα κρυφά και να συναγωνιζόταν τις πόρνες στον αριθμό των πελατών . Μάλιστα λέγεται πως τις κέρδιζε όλες. Έγινε θρύλος της αχόρταγης ερωτομανούς γυναίκας.
Στον Μεσαίωνα η Εκκλησία επίσημα καταδίκαζε την πορνεία, αλλά οι πόλεις διατηρούσαν επίσημους οίκους ανοχής. Οι πόρνες ήταν υποχρεωμένες να φορούν διακριτικά ρούχα: στην Ιταλία κίτρινο πέπλο, στη Γαλλία κόκκινο καπέλο. Σαν να κουβαλούσαν στο κεφάλι τους πινακίδα με την ένδειξη «δουλεύω».
Στον 19ο αιώνα η αστυνόμευση έφερε φακέλους, ιατρικές εξετάσεις και κοινωνικό στίγμα. Τα Αφροδίσια νοσήματα είχαν εξαπλωθεί εντυπωσιακά. Ο γνωστός Έλληνας και σπουδαίος ποιητής μας αυτοκτόνησε μιας και η σύφιλη που κόλλησε θεωρούνταν στην εποχή του ανίατη και αντιμετωπιζόταν σαν ψυχικό νόσημα. Στην Ολλανδία της ναυτοσύνης υπήρχαν μάλιστα ειδικά «ναυτικά πορνεία» που πρόσφεραν στα καράβια πακέτο γυναίκες πριν από μακρινά ταξίδια. Τώρα, στο Άμστερνταμ, σαν απόηχος αυτού, υπάρχουν δρόμοι με μικρές «μπουτίκ-σπιτάκια» που οι κοπέλες στέκονται στη βιτρίνα, σαν σε κατάστημα ρούχων ή υποδημάτων. Λες και κάνεις βόλτα στην Ερμού ή σαν να είσαι σε ένα εμπορικό κέντρο, κοιτάζεις το εμπόρευμα πριν αποφασίσεις τι θα αγοράσεις.
Σήμερα, η πορνεία είναι όχι μόνο ψηφιακή, αλλά και πολιτισμικά αναπαραγόμενη. Το Χόλυγουντ όχι μόνο παρουσιάζει αλλά σερβίρει ωραιοποιημένη την πορνεία σαν επάγγελμα που ασκούν νεαρές Αμερικανίδες: φοιτήτριες που δεν έχουν να πληρώσουν τα ακριβά πανεπιστημιακά δίδακτρα· νοικοκυρές που συνεισφέρουν στο οικογενειακό εισόδημα· γυναίκες που, αντί να θεωρηθούν θύματα, προβάλλονται ως «ανεξάρτητες επαγγελματίες του σεξ» ασκώντας παράλληλο επάγγελμα. Ένας μύθος που μιλά για χειραφέτηση αλλά που οδηγεί στην κοινωνική αποδοχή.
Υπάρχει και μια άλλη όψη: η πορνεία ως εργαλείο κατασκοπείας. Από τους διαδρόμους υπηρεσιών και μυστικών πρακτόρων μέχρι τις σύγχρονες ιστορίες «honey traps», το σεξ λειτουργεί ως μέσο πρόσβασης σε πληροφορίες και ελέγχου. Σε αυτή την εκδοχή, το σώμα δεν νοικιάζεται για χρήμα, αλλά για πολιτική ισχύ.
Η ιστορία της πορνείας, από την ιερή Βαβυλώνα ως τα πορνομπάνερ του διαδικτύου, μας μιλάει λιγότερο για τις ίδιες τις γυναίκες που την άσκησαν και περισσότερο για τις κοινωνίες που τη διαχειρίστηκαν. Από το φωτάκι της οδού Λιοσίων του ’70 ως την ψηφιακή διαφήμιση του σήμερα, το υπόστρωμα παραμένει το ίδιο: επιθυμία, ανισότητα, εκμετάλλευση.
ΥΓ Το κεφάλαιο πορνεία που ανάλαφρα παρουσίασα έχει και τις πολύ σοβαρές εκδοχές του: τράφικινγκ, ναρκωτικά, σκλαβιά, βιασμοί, φόνοι κλπ. Ίσως το πιάσω κάποια άλλη φορά.
