Βιβλιοκριτική • Άρρητον Έρνον | Αικατερίνη Γαβρίλη | Εκδόσεις Διάνοια
Γράφει η Ιωάννα Σταθοπούλου
Η ποιητική συλλογή «Άρρητον Έρνον» της Αικατερίνης Γαβρίλη (Εκδόσεις Διάνοια) συγκροτεί ένα ενιαίο συμβολικό και φιλοσοφικό σύμπαν, όπου η γραφή λειτουργεί ως διαδικασία εσωτερικής μετάβασης. Από τον ίδιο τον τίτλο (βλαστός που ωριμάζει πριν φανερωθεί), δηλώνεται η πρόθεση μιας δημιουργικής έκφρασης ως σταδιακή αποκάλυψη με σχεδόν μυητικό χαρακτήρα.
Ο κεντρικός άξονας των ποιημάτων περιστρέφεται γύρω από τη φθορά και τη μετουσίωση, τη γνώση και την ευθύνη της, το φως και το σκοτάδι, τη διαδρομή και την επίγνωση. Η κοσμική εικονοποιία με τον ήλιο, τον αιθέρα, το σύμπαν, το φως και το κενό, συνυπάρχει με σωματικές και γήινες αναφορές όπως το σώμα, το βήμα, την πληγή και τον κόπο, δημιουργώντας μια διπλή κλίμακα ανάγνωσης. Εδώ, το υπαρξιακό αποτυπώνεται μέσα από το απτό, η αφαίρεση αποκτά συναισθηματική πρόσβαση και η μεταφυσική διάσταση γειώνεται εμπειρικά.
Υφολογικά, η γραφή αξιοποιεί ρητορική κλιμάκωση, αντιθετικά δίπολα και προτρεπτικό τόνο. Η ποιητική φωνή συχνά λειτουργεί ως εσωτερικός καθοδηγητής, χωρίς να χάνει την εξομολογητική της ρίζα. Η επαναληπτικότητα βασικών μοτίβων (πορεία, πυρήνας, φως, μεταστροφή) προσδίδει συνοχή και ενισχύει την αίσθηση ότι πρόκειται για οργανικό έργο με ενιαία πνευματική ραχοκοκαλιά και όχι για σκόρπιες ποιητικές ασκήσεις.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η ποιητική κατασκευή της «Σύμβασης Ευτυχίας», όπου το προσωπικό ύφος μετατρέπεται σε έμμεσο κοινωνικό σχόλιο. Το ποίημα λειτουργεί σχεδόν ειρωνικά πίσω από τον εξομολογητικό του τόνο. Εδώ, διακρίνεται μια κριτική ματιά στην ιδέα της ευτυχίας ως προϊόντος με όρους χρήσης. Η ευτυχία παρουσιάζεται ως συμφωνία, ως ανταλλαγή, ως διαπραγμάτευση, στοιχείο που αγγίζει τόσο την ψυχολογία κινήτρων όσο και τη θεματική της κοινωνικής μάσκας. Η ιδιωτική φωνή μετατρέπεται έτσι σε καθρέφτη συλλογικής συνθήκης.
Αντίστοιχα, ο «Κεραυνός σε Νοήμον Κενό» κινείται σε πεδίο γνωστικού μυστικισμού, όπου ο νους παρουσιάζεται ως εργαστήριο δημιουργίας και το κενό ως μήτρα γέννησης νοήματος. Η ιδέα της δημιουργίας «εκ του μηδενός» αποδίδεται με ποιητική φωτοχυσία, αλλά ταυτόχρονα συνομιλεί υπόγεια με σύγχρονες αντιλήψεις για τη δημιουργικότητα: νέες ιδέες συχνά αναδύονται από ασθενείς, απρόσμενες συνδέσεις σκέψης που ενεργοποιούνται αιφνίδια. Η ποίηση το εκφράζει με όρους φωτός και έκλαμψης· η γνωστική προσέγγιση με όρους δικτύων και συνάψεων. Το αποτέλεσμα, και στις δύο περιπτώσεις, είναι η γέννηση νέας μορφής.
Η δηλωμένη προσέγγιση της Γαβρίλη περί αυθόρμητης και σε μεγάλο βαθμό αυτόματης γραφής αντανακλάται στη ροή και στην αμεσότητα πολλών στίχων. Παρά τον αυθορμητισμό, διακρίνεται εσωτερική συνθετική πειθαρχία, που συγκρατεί το υλικό από το να διαχυθεί σε άμορφη συναισθηματική εκφόρτιση. Η πρώτη ύλη παραμένει ζωντανή, αλλά εντάσσεται σε ένα δομικό πλαίσιο.
Η ψυχοθεραπευτική διάσταση του έργου είναι επίσης εμφανής. Η ποίηση προτείνεται ως εργαλείο κατανόησης, αποδοχής και εσωτερικής αναδιάταξης. Η πολλαπλότητα ερμηνειών δεν παρουσιάζεται ως ασάφεια αλλά ως συνειδητή πρόθεση: το ποίημα λειτουργεί ως δυναμικό πεδίο στο οποίο ο αναγνώστης αντλεί κάθε φορά διαφορετικό νόημα, ανάλογα με τη δική του υπαρξιακή θέση.
Το «Άρρητον Έρνον» είναι μια ιδιαίτερη ποιητική συλλογή που διαβάζεται ως χαρτογράφηση εσωτερικής ωρίμανσης. Ζητά ενεργό και προσηλωμένο αναγνώστη και ανταποδίδει με πυκνότητα στοχασμού και καθαρή νοηματική κατεύθυνση. Πρόκειται για ένα έργο που δεν επιδιώκει απλώς αισθητική απόλαυση, αλλά μια βαθιά, εσωτερική κινητοποίηση!
