Η ταινία επιστημονικής φαντασίας του Γιώργου Λάνθιμου Poor Things, 2023, που ξετυλίγεται στην Αγγλία της Βικτωριανής εποχής, εμπνέει την ατομική έκθεση ζωγραφικής «ScreenShots» της Μάτως Ιωαννίδου. Ο τίτλος ρίχνει φως στη διαδικασία παραγωγής των έργων καθώς η καλλιτέχνις χρησιμοποιεί τον υπολογιστή για να απαθανατίσει κινηματογραφικά στιγμιότυπα από το διαδίκτυο που συγκροτούν την πρώτη ύλη των εικαστικών της συνθέσεων.

Η Ιωαννίδου επικεντρώνεται στην ανατρεπτική πρωταγωνίστρια Μπέλα Μπάξτερ, προϊόν εκκεντρικού χειρουργικού πειράματος. Ον υβριδικό με πρόσωπο και σώμα γυναίκας αλλά εγκέφαλο αγέννητου εμβρύου. Στη διάρκεια της ταινίας, και καθώς η ευφυία της αναπτύσσεται ραγδαία, η Μπέλα – που δανείζει το όνομά της στους επιμέρους πίνακες –εξερευνά και ανακαλύπτει τη γυναικεία της ταυτότητα και αχαλίνωτη σεξουαλικότητα. Είναι έμφυτα απελευθερωμένη από τις κοινωνικές συμβάσεις καθώς ο ιδιότυπος νους της αγνοεί έμφυλες-και-μη κοινωνικές προκαταλήψεις.

Κεντρικό θέμα των ζωγραφικών έργων είναι ο ξέφρενος χορός που επιτελεί η ανεπιτήδευτη ηρωίδα στη θολωτή άπλετη σάλα χορού πολυτελούς εστιατορίου της Λισαβόνας. Η καλλιτέχνις την απεικονίζει με τρόπο αφαιρετικό, προβάλλοντας τη σωματικότητά της. Αποποιείται φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά και λοιπές λεπτομέρειες. Αποκλείει από όλες σχεδόν τις συνθέσεις τον άσωτο Ντάνκαν, τον χορευτικό παρτενέρ και εφήμερο σύντροφό της. Απαλείφει επίσης τον αρχιτεκτονικό περίγυρο, διατηρώντας σε ορισμένα μόνο έργα τις χαρακτηριστικές καμάρες και τη διάχυτη χρυσαφένια αύρα του χώρου.

Η Ιωαννίδου αποτυπώνει σκόρπιες φευγαλέες στιγμές από την άγρια κινησιολογία, τη σωματική δονικότητα και ρυθμικότητα του παραληρηματικού χορού. Συχνά επαναλαμβάνει την πρωταγωνίστρια στον ίδιο πίνακα, προσδίδοντάς της διαφορετικές χορευτικές στάσεις και ιλιγγιώδεις στροβιλισμούς. Δημιουργεί έτσι παράδοξες οπτικές ακολουθίες. Μεταφέρουν με ζωντάνια τη ρευστότητα και ένταση της κίνησης, συνθέτοντας μια νέα ξέφρενη χορογραφία. Ο πολλαπλασιασμός της μορφής αποτελεί ταυτόχρονα υποδόρια νύξη για τις πολλαπλές περσόνες που καλείται να ενσωματώσει η γυναίκα στη σημερινή κοινωνία.

Η ζωγράφος επιδεικνύει την ίδια περιέργεια για τις ύλες και τις καλλιτεχνικές διαδικασίες με την περιέργεια που νιώθει η Μπέλα όταν ανακαλύπτει τις άγνωστες χαρές και ηδονές της ζωής. Αέναα πειραματιζόμενη, χρησιμοποιεί διαφορετικά μέσα, τεχνικές και ύφη γραφής. Κατασκευάζει στάμπες από φελλό για να σχηματοποιήσει φόρμες και να αποτυπώσει χρώματα. Επικολλά στοιχεία κολλάζ για να δώσει την αίσθηση της ανάγλυφης ποιότητας. Ζωγραφίζει με σινική, κάρβουνο, λάδια, ακουαρέλες και μικτά υλικά, με μολύβια, πινέλα, σπάτουλες. Ενσωματώνει φύλλα χρυσού και αλουμίνιου. Δημιουργεί παλίμψηστα με ριζόχαρτο, σμίγοντας διαφορετικές σκηνές σε ένα οπτικό αποτέλεσμα.

Δύο ενότητες έργων μικρών διαστάσεων, με μελάνια και υδατοχρώματα, αποκαλύπτουν την ταυτότητα της εικαστικής και κινηματογραφικής ηρωίδας. Πρόκειται για την Έμα Στόουν, τη μούσα του Λάνθιμου, που αναπαρίσταται με αληθοφάνεια καθώς η Ιωαννίδου συλλαμβάνει με μεγάλη εκφραστικότητα την ιδιαίτερη οντότητα, την αλλόκοτη παιδικότητα, την έξαρση και απόλυτη αίσθηση ελευθερίας του ρόλου που υποδύεται*.

Η καλλιτέχνις μπαίνει στο πετσί της γυναίκας που ζωγραφίζει. Ταυτίζεται με την αυθεντικότητα και τον αυθορμητισμό της, με την αχόρταγη επιθυμία της να εξερευνά απενεχοποιημένη τον κόσμο, με την αυτονομία της, με την υπέρβαση πάσης φύσεως στερεότυπων και ορίων.

Μπία Παπαδοπούλου

Ιστορικός τέχνης

*Η Στόουν βραβεύτηκε με Όσκαρ Α’ γυναικείου ρόλου για τη συγκλονιστική ερμηνεία της ως Μπέλα