Γράφει ο Τάκης Γεράρδης συγγραφέας
Εκείνη την εποχή είχα οικονομική άνεση. Ας είναι καλά το Αθηναϊκό Καφενείο. Κι αποφάσισα να πάω ένα εβδομαδιαίο ταξίδι στις πυραμίδες. Μαζί μου ήρθε μια σερβιτόρα μετά από κλήρωση, καθώς και δυο ζευγάρια εργαζομένων στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Ανταποδοτικά το έκανα μιας και το καφέ μου στεγαζόταν στο κτίριο του Δήμου επί της Ακαδημίας. Κατόπιν κληρώσεως επιλέχτηκαν από τον χορηγό του ταξιδιού – δηλαδή εμένα – τα άτομα που θα έρχονταν. Όλα αυτά τον Ιανουάριο του 1996. Ανέμελες μέρες αλλά μετά μάθαμε πως είχαμε βρεθεί στα πρόθυρα πολέμου με τους Τούρκους. Ήταν η εποχή των Ιμίων και του Πρωθυπουργικού «ευχαριστώ τους Αμερικάνους.» Το ταξίδι μού κόστισε φθηνά αν και μείναμε στα Mövenpick, ένα καλό συγκρότημα μπανγκαλόους κοντά στις τρεις πυραμίδες της Γκίζας.
Οι Αιγύπτιοι που συναναστράφηκα εγώ εκείνη την περίοδο ήταν πολύ ευγενικοί. Όμως μερικοί ήταν ευγενικοί μέχρι δουλικότητας κι αυτό με εκνεύριζε. Θέλανε φιλοδώρημα, αλλά μικροί και μεγάλοι το ζητιάνευαν συνεχώς κι εγώ ψυχοπλακωνόμουν. Για την Αίγυπτο, από τα πολλά διαβάσματα και την επίσκεψή μου, νιώθω ένα υπέρμετρο δέος. Για τους Αιγύπτιους μόλις επέστρεψα μου έμεινε ένας οίκτος.
Όταν τελείωσε η ξενάγησή μας στην πυραμίδα του Χέοπα από έναν ντόπιο νεαρό, κάναμε ένα σύντομο διάλειμμα και καπνίζαμε. Τον ευχαρίστησα και τον ρώτησα αν έχει σπουδάσει κάτι γιατί μας τα είχε πει πολύ κατατοπιστικά. Μου απάντησε πως είχε σπουδάσει πέντε χρόνια συνολικά αρχαιολογία και ειδικεύτηκε στις ξεναγήσεις. Τότε με πειραχτική διάθεση τον ρώτησα:
«Φίλε μου πού νιώθεις πιο κοντά από τις τρεις υποστάσεις σου; Αφρικανός; Αιγύπτιος; Ή Μουσουλμάνος;»
Κοιτώντας στο κενό απάντησε με ονειροπόλα διάθεση:
«Μουσουλμάνος».
Και με το βλέμμα του έψαχνε τη Μέκκα.
Για τον μέσο Αιγύπτιο σήμερα, το Ισλάμ δεν είναι απλώς μια θρησκεία, αλλά ολόκληρος ο τρόπος ζωής του. Αυτό του ρυθμίζει την καθημερινότητά του με προσευχές, νηστείες, γιορτές, έρωτες, ψυχαγωγία. Του καθορίζει το ηθικό του πλαίσιο, τις οικογενειακές του σχέσεις και τις κοινωνικές του δομές. Τον κάνει μέλος μιας παγκόσμιας κοινότητας άνω των 1,8 δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Νιώθει, πως όπου και να βρεθεί στον κόσμο, μόλις μιλήσει Αραβικά, θα βρει πολλούς να τον αγκαλιάσουν.
Το τραγικό και ειρωνικό της υπόθεσης, που το έζησα από πρώτο χέρι δίπλα στις πυραμίδες με την υποβλητική και αινιγματική τους σκιά, είναι ότι για τον νεαρό ξεναγό η φαραωνική Αίγυπτος ήταν κάτι που ανήκε στο απώτερο παρελθόν. Κάτι που έμαθε στο σχολείο και το πανεπιστήμιο, αλλά όσο και να στέκουν μπρος τα μάτια του, είναι ταυτόχρονα και πολύ μακριά.
Η ιστορία της Αιγύπτου που διδάσκεται στη χώρα της Σφίγγας και των πυραμίδων δίνει έμφαση στην ισλαμική περίοδο. Όλα τα άλλα απλά υπήρξαν. Η φαραωνική κληρονομιά, αν και πηγή εθνικής υπερηφάνειας, αντιμετωπίζεται συχνά από τον απλό κόσμο ως «η ιστορία των αρχαίων απίστων παγανιστών» της περιόδου της άγνοιας, πριν το Ισλάμ. Για τον ίδιο τον ξεναγό, οι Πυραμίδες, οι Ναοί, τα εκθέματα των Μουσείων και ο κόσμος που τον περιβάλλει είναι το επάγγελμά του, το αντικείμενο της δουλειάς του, αλλά όχι απαραίτητα ο πυρήνας της πνευματικής του ταυτότητας. Δεν έδειχνε να έχει δεθεί μαζί τους όπως οι ιατροδικαστές και οι νεκροθάφτες δεν δένονται με τα πτώματα.
Η τρίτη επιλογή, το «Αφρικανός», είναι σχεδόν ξένη για τον μέσο Αιγύπτιο. Αν και η Αίγυπτος ανήκει γεωγραφικά στην Αφρική, οι Αιγύπτιοι ανέκαθεν κοιτούσαν είτε προς τη Μεσόγειο είτε προς τη Μέση Ανατολή. Η Σαχάρα δυτικά λειτουργούσε ιστορικά ως ένα τεράστιο φυσικό σύνορο που τους απέκλειε, αλλά και τα όρη του Σουδάν στο Νότο τους περιόριζαν να ζουν γύρω από τον Νείλο. Και παρόλο που η Μεσόγειος ξανοίγεται στα πόδια τους δεν συμπάθησαν ποτέ ιδιαίτερα τη θάλασσα. Μάλλον η θάλασσα προκαλούσε στους Αιγύπτιους μεταφυσικό τρόμο. Με την έρημο εξοικειώθηκαν πιο εύκολα, με τα πελάγη ποτέ. Συνήθισαν να ατενίζουν τα άστρα και να μην φοβούνται το θάνατο.
Όχι, ο νεαρός ξεναγός δεν ένιωθε πως συνδέεται με την Αφρικανική κουλτούρα. Σε μιαν άκρη της Αφρικής γεννήθηκε αλλά πάντα ήταν έτοιμος να αποδράσει. Και δεν τον ενδιέφερε ιδιαίτερα που η πανάρχαια και ιερή του γλώσσα αντικαταστάθηκε με τα Αραβικά, γιατί αυτά είναι που τον βάζουν άμεσα μέσα στον κόσμο της πίστης του, τον συνδέουν με το Κοράνι, τον Μωάμεθ και τον Αλλάχ.
Ένας Εβραίος σε αντίστοιχη ερώτηση θα απαντούσε: Ιουδαίος νιώθω. Είμαι ένας κοσμοπολίτης που γεννήθηκε στους Άγιους Τόπους και ανήκει στον περιούσιο λαό του Θεού. Ο Εβραίος συνήθισε για αιώνες να μην έχει πατρίδα απτή και ορατή. Με τη φαντασία του και ονειροπολώντας την κατασκεύαζε και τη συντηρούσε νοσταλγικά στους αιώνες. Μέχρι τις μέρες μας τουλάχιστον αυτό ήταν το τυπικό δείγμα των Ιουδαίων. Ανθεκτικοί στις κακουχίες, συνηθισμένοι στους διωγμούς και στα πογκρόμ, εργατικοί, με συνέπεια στο λόγο που έδιναν, (γι’ αυτό και πλούτισαν) και ευφάνταστοι. Και πάντα πίστευαν ακράδαντα πως ο Γιαχβέ θα τους φροντίσει. Τουλάχιστον μέχρι την εποχή μας. Γιατί νιώθω πως αυτή την περίοδο εκκολάπτεται ένα νέο είδος Ιουδαίου. Με αυτοπεποίθηση, με έπαρση, με ισχύ και αδικαιολόγητα τιμωρός.
Όταν οι Έλληνες κοιτάζουν τον Παρθενώνα, τις Μυκήνες, την Κνωσό, νιώθουν ότι είναι «δικά τους», ότι τα έχτισαν οι πρόγονοί τους, αυτοί που μιλούσαν την ίδια γλώσσα. Χωρίς ιερά βιβλία να τους καθοδηγούν, μια ζωή αμφισβητίες και αυτοαναιρούμενοι, λογικοί και συνάμα ποιητές, ατρόμητοι και τολμηροί με τους ωκεανούς, ο καθένας κρύβει μέσα του έναν Οδυσσέα, που περιπλανιέται για την περιπέτεια κυρίως και όχι για την Πηνελόπη και την Ιθάκη. Τα βάζει αιτιατά και αναίτια με τον Ποσειδώνα, τους Κύκλωπες και τους Λαιστρυγόνες και όταν ξεκουράζεται του αρέσει να βολτάρει στην Αγορά, να φιλοσοφεί και να αναζητά τα αίτια που καθορίζονται από το Λόγο αλλά και την Ειμαρμένη. Αλαφροΐσκιωτος, ατρόμητος και με αστείρευτη αισιοδοξία, με επιμονή Κυναίγειρου, του αρέσει να μαλώνει, να δικάζει και να καταδικάζει ήρωες, θεούς και σωτήρες με ευκολία.
Περίμενα να νιώθει το ίδιο δέος και την ίδια οικειότητα και ο Αιγύπτιος ξεναγός μπροστά στις Πυραμίδες του. Και εκεί ήρθε το πολιτισμικό σοκ: διαπίστωσα ότι ο σύγχρονος Αιγύπτιος ένιωθε συναισθηματικά πολύ πιο κοντά στη Μέκκα ΚΑΙ ΤΟΝ Μαύρο Λίθο της Καάμπα παρά στον Χέοπα! Είναι πράγματι συγκλονιστικό πώς μια απλή, αυθόρμητη ερώτηση δίπλα στις πυραμίδες μπορεί να αποκαλύψει ολόκληρη την τραγωδία που συνεπάγεται η απώλεια της ιστορικής συνέχειας ενός λαού.
Γλώσσα και θρησκεία αποτελούν τις βάσεις πάνω στις οποίες δομούμε την προσωπικότητά μας. Όλα τα άλλα είναι απλώς συμπληρωματικές πληροφορίες και γνώσεις που συσσωρεύονται γύρω από τον πυρήνα, όπως τα άλατα του νερού συσσωρεύονται στην κάνουλα της βρύσης.
