Γράφει ο Μπακίρο

Μήπως γνωρίζεις πόσων ειδών πυξίδες υπάρχουν; Εγώ γνωρίζω τουλάχιστον

δύο. Ίσως υπάρχουν

περισσότερα. Με αυτήν την έννοια θα χρησιμοποιήσω το τουλάχιστον

στη συνέχεια.

Υπάρχουν λοιπόν οι γυροσκοπικές πυξίδες. Gyro στην αργκώ των

ναυτικών. Αυτές δεν θα μας απασχολήσουν εδώ. Ας τις αφήσωμε στην

άκρη. Υπάρχουν κι’ οι μαγνητικές. Πόσων ειδών μαγνητικές πυξίδες

υπάρχουν; Τουλάχιστον δύο.

Κατ’ αρχήν, είναι αυτές πού γνωρίζουμε όλοι. Αυτές πού χωρίζουν

τον κύκλο σε 360 μοίρες. Τις άλλες, τις έχω δεί μία καί μοναδική

φορά στην ζωή μου. Πίσω στα πρώτα χρόνια της δεκαετίας τού

εβδομήντα. Αυτές χώριζαν τον κύκλο σε 400 βαθμούς. Δεν τις έχω

ματακούσει, δεν τις έχω ματαδεί. Ίσως κάποιος νεωτερισμός πού δεν

πρόκοψε.

Ας συγκεντρώσωμε λοιπόν την προσοχή μας στις μαγνητικές πυξίδες

πού γνωρίζουμε. Αυτές πού χωρίζουν τον κύκλο σε 360 μοίρες. Πόσων ειδών

τέτοιες πυξίδες έχομε; Τουλάχιστον δύο: σταθερού ανεμολογίου καί

κινητού ανεμολογίου. Τώρα θα με ρωτήσης, καί με το δίκιο σου: τι

είναι το ανεμολόγιο;

Στον κύκλο των 360 μοιρών φόρεσε τούς αγέρηδες. Έτσι προκύπτει

το ανεμολόγιο.

– Από τις 0 μοίρες, ή τις 360 μοίρες, κατεβαίνει ο βοριάς. Τον

λένε καί Τραμουντάνα.

– Από τις 180 μοίρες ανεβαίνει ο νοτιάς. Τον λένε καί Όστρια.

– Από τις 90 μοίρες μας έρχεται ο ανατολικός άνεμος. Τον λένε

καί Λεβάντε. Τον λένε καί Απηλιώτη.

– Από τις 270 μοίρες μας έρχεται ο δυτικός άνεμος. Τον λένε καί

Πουνέντε. Τον λένε καί Ζέφυρο.

– Από τις 45 μοίρες κατεβαίνει ο βορειοανατολικός άνεμος. Τον

λένε καί Μέση. Τον λένε καί Γρέγο.

– Από τις 135 μοίρες ανεβαίνει ο νοτιοανατολικός άνεμος. Τον

λένε καί Σιρόκο. Τον λένε καί Εύρο.

– Από τις 225 μοίρες ανεβαίνει ο νοτιοδυτικός άνεμος. Τον λένε

καί Γαρμπή. Τον λένε καί Λίβα.

– Τέλος, από τις 315 μοίρες κατεβαίνει ο βορειοδυτικός άνεμος.

Τον λένε καί Μαΐστρο. Τον λένε καί Σκύρωνα.

Προφανώς ετοιμάζεσαι να με ρωτήσης: προς τι τόσα βαφτίσια;

Ειλικρινά, δεν γνωρίζω. Μπορώ όμως να πιθανολογήσω.

Ας φαντασθούμε ένα παραδοσιακό, ξύλινο ρωμαίικο σκαρί. Λίμπερτυ,

καραβόσκαρο ή τρεχαντήρι. Έχει πυξίδα; Υπάρχει θέση στην κουβέρτα,

στο κατάστρωμα δηλαδή, γιά να μπή πυξίδα καί να είναι προστατευμένη

από την υγρασία καί το κύμα; Έστω ότι το λύσαμε αυτό. Υπάρχει θέση

να μπή πυξίδα κοντά στον τιμονιέρο ώστε να την βλέπη εύκολα; Καί

καλά να είναι λίμπερτυ ή καραβόσκαρο. Αυτά έχουν τιμόνι σαν καί τα

καραβίσια τιμόνια πού ξέρομε. Αν είναι τρεχαντήρι με λαγουδέρα;

Πόσο κοντά στον τιμονιέρο μπορεί να μπή η πυξίδα ώστε να μπορή να

την διαβάζη; Έστω πως το λύσαμε κι’αυτό. Ο τιμονιέρος, ξέρει

γράμματα γιά να διαβάση την πυξίδα;

Ας πούμε πως ξεκινάμε από το Ηράκλειο στην Κρήτη. Η ρότα μας;

Στην αρχή προς την Σητεία. Όταν παραλλάξωμε την Σητεία, γυρνάμε

προς Κάσο, Κάρπαθο. Να δούμε δυό εκδοχές;

Στην πρώτη, ο καπετάνιος προστάζει: πορεία στις 90 μοίρες.

Παραλλάσοντας τη Σητεία προστάζει: πορεία στις 45 μοίρες. Στη

δεύτερη, πορεία στον Λεβάντε. Παραλλάσσοντας την Σητεία προστάζει,

πορεία στον Γρέγο. Εσύ φίλε αναγνώστη, τι σκέπτεσαι; Σε ποιάν από

τις δύο εκδοχές θα συνεννοηθούν καλύτερα, καπετάνιος καί τιμονιέρος;

Ανεμολόγιο λοιπόν, είναι ο κύκλος πού θα δούμε, αν κοιτάξωμε την

πυξίδα από πάνω. Χωρισμένος σε 360 μοίρες. Να μείνωμε στο

παράδειγμα μας.

Σαλπάραμε λοιπόν από το Ηράκλειο. Δεν χρειαζόμαστε πυξίδα γιά να

φθάσωμε στην Σητεία. Αρκεί, να ‘χουμε την κόστα, τον γυαλό δηλάδή, στα

δεξιά μας. Θα ταν αλλιώς, αν έπρεπε να κροσάρωμε το Κρητικό Πέλαγο.

Χωρίς να βλέπωμε στεριά γιά να πάρωμε αντιστοιχίες.

Όμως πίσω στο παράδειγμα μας, η πυξίδα τι λέει;

Στην περίπτωση της πυξίδας σταθερού ανεμολογίου, το ανεμολόγιο

προσανατολίζεται όπως καί ο χειριστής. Βγαίνοντας από το λιμάνι

τού Ηρακλείου ο φυσικός βοράς, η άκρη της μαγνητισμένης βελόνας

πού δείχνει τον βορά καί το σημείο 0 τού ανεμολογίου βρίσκονται

στην ίδια ευθεία. Γιά την ώρα, δεν μας είναι απαραίτητη η πυξίδα.

Αρκεί πού πήραμε την κόστα στα δεξιά μας.

Η πυξίδα όμως, τί λέει; Λοιπόν, το 0 τού ανεμολογίου γύρισε καί βλέπει κι αυτό ανατολή!   Έτσι είναι με τις μαγνητικές πυξίδες σταθερού ανεμολογίου. By

default, όπως θα λέγαμε σε όρους ηλεκτρονικών υπολογιστών, το 0

τού ανεμολογίου βλέπει ό,τι βλέπει κι ο χειριστής. Τότε, πώς θα

δούμε τις 90 μοίρες γιά να τις ακολουθήσωμε; Θα παρέμβωμε με το

χεράκι μας! Θα γυρίσωμε το ανεμολόγιο, ώστε το 0 να δείχνη τον βορά

πού μας δείχνει η μαγνητισμένη βελόνα! Μετά, σαν κύριοι, μπορούμε

να σημαδέψωμε τις 90 μοίρες πού θέλομε. Αντίστοιχη διαδικασία, όταν

φθάσωμε στην Σητεία καί πρέπει να τραβήξωμε ρότα προς Κάσο,

Κάρπαθο.

Με τις μαγνητικές πυξίδες κινητού ανεμολογίου, τα πράγματα είναι

αλλιώς. Δεν υπάρχει μαγνητισμένη βελόνα. Το ίδιο το ανεμολόγιο

είναι μαγνητισμένο. Όποιο προσανατολισμό κι αν πάρη ο χειριστής,

το ανεμολόγιο θα επανέλθη καί θα ηρεμήση στο σημείο πού το 0 τού

ανεμολογίου βλέπει το 0 τού ορίζοντα. Τότε, πώς ξέρομε πού πάμε;

Κάποια κάθετη γραμμή ή κάποιο σταθερό σημάδι περιτρέχει εξωτερικά

το ανεμολόγιο. Αυτή η κάθετη γραμμή ή αυτό το σταθερό σημάδι

ακολουθεί την πλώρη. Καί μας δείχνει την πορεία μας.

Εν ολίγοις: σ ‘αυτόν τον τύπο μαγνητικής πυξίδας το ανεμολόγιο

λειτουργεί σαν μικρογραφία της γραμμής τού ορίζοντα! Η σταθερή

κάθετη γραμμή ή το σταθερό σημάδι μας δείχνει τον προσανατολισμό

μας, ως προς αυτήν την μικρογραφία!

Μπούσουλας λοιπόν, δεν είναι η πυξίδα γενικώς καί αορίστως.

Είναι η τεχνικώς άρτια εκδοχή της μαγνητικής πυξίδας κινητού

ανεμολογίου πού χρησιμοποιούν τα καράβια!

Όθεν, οι μαγικοί στίχοι…

Ο λόγος της, μες το μυαλό σου να σφυρίζη,

Ο μπούσουλας είναι πού στρέφει; Η το καράβι;

Τούς στεριανούς τούς θεωρώ φλώρους! Έπαρση; Αμαρτία; Τουλάχιστον

δεν λέω ψέματα. Όμως, όταν πιάνω τέτοιες κουβέντες, συνειδητοποιώ

ότι πρέπει να τούς αντιμετωπίζω με συμπόνοια. Δεν έχουν τις

κατάλληλες προσλαμβάνουσες. Δεν μπορούν ν’ αναπλάσουν τη μαγεία

τέτοιων εικόνων. Οπότε δεν μπορούν να με καταλάβουν όταν λέω

ότι ο Νίκος Καββαδίας είναι ο μεγαλύτερος ποιητής τον οποίον

ο εικοστός αιών εγνώρισε.