Γράφει ο Πέτρος Χατζησωτηρίου, φαρμακοποιός – κριτικός λογοτεχνίας
Η Χαν Γκανγκ θεωρείται μια απ’ τις σημαντικότερες σύγχρονες Ασιάτισσες συγγραφείς. Κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2024 για το σύνολο του συγγραφικού της έργου αποκορύφωμα του οποίου υπήρξε το βιβλίο που εξετάζουμε και με το οποίο κέρδισε το Man Booker Prize το 2016. Ήταν το βιβλίο που την «επέβαλε» ως μια οξυδερκή, ασυμβίβαστη και τολμηρή πένα.
Στον πυρήνα του βιβλίου βρίσκεται η πρωταγωνίστρια η οποία εγκλωβισμένη σ’ έναν συμβατικό γάμο κάποια στιγμή κάνει την προσωπική της επανάσταση κι ανακοινώνει ότι στο εξής θα είναι αποκλειστικά χορτοφάγος.
Στιγμή κορύφωσης της δραματουργίας αποτελεί το περιστατικό όπου ολόκληρος ο κύκλος της οικογένειάς της προσπαθεί να την πείσει αρχικά και μετά να της επιβάλλει να φάει κρέας με τη βία, η ίδια αρνείται πεισματικά, ο πατέρας της την χαστουκίζει βάναυσα μπροστά σε ολόκληρο το σόι κι αυτή ήρεμη κι ατάραχη αρπάζει ένα μαχαίρι και κόβει τις φλέβες της. Σημαντικό ρόλο στην πλοκή θα παίξει κι ο σύζυγος της αδερφής της ο οποίος παθαίνει εμμονή με τη Μογγολική Κηλίδα της (όρος της Δερματολογίας) κι αφιερώνει τη ζωή του στο πως θ’ αποκτήσει πρόσβαση στους γλουτούς της κουνιάδας του μέχρι που τινάζει στον αέρα όλη τη ζωή του στην προσπάθειά του αυτή. Τέλος αφού διαλυθούν οι γάμοι και των δύο αδερφών η μία θα μείνει να φροντίζει την άλλη που έχει στο μεταξύ διαγνωστεί με βαρύ κι ανίατο ψυχιατρικό νόσημα και νοσηλεύεται περιορισμένη σε κλινικές.
Με καμβά την ευφάνταστη πλην απόλυτα ρεαλιστική αυτή πλοκή και τη μικρή έκταση του βιβλίου της η Γκανγκ καταφέρνει να πει πολλά. Επιλέγει σαν φόρμα το χωρισμό του βιβλίου σε τρία μεγάλα κεφάλαια με αφηγητή κάθε φορά τον σύζυγο της πρωταγωνίστριας, τον σύζυγο της αδερφής της και τέλος την αδερφή της αντίστοιχα. Ευφυές τέχνασμα με το οποίο δηλώνει τον πλουραλισμό στην προσέγγιση των θεμάτων της αφού αυτά εξετάζονται από μια διαφορετική οπτική κάθε φορά.
Αυτό που φαίνεται ν’ απασχολεί τη συγγραφέα και απ’ το οποίο πήρε αφορμή για να το προσεγγίσει συγγραφικά είναι η επίδραση της λεγόμενης new age ατζέντας.
Η αποθέωση του εγώ, η αντίσταση σε κάθε τι που θα μπορούσε να θεωρηθεί κομφορμισμός, η χαλαρότητα στους οικογενειακούς δεσμούς, η έκπτωση της ηθικής κι η απόρριψή της ως αναχρονισμό και πισωγύρισμα είναι μερικά μόνο από τα σημεία αιχμής αυτής τη ατζέντας. Η συγγραφέας μας αποδεικνύει με πολύ όμορφο τρόπο ότι οι προσωπικές επιλογές μας δεν μπορούν ποτέ ν’ αφήσουν ανεπηρέαστες τις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Φωνάζει θαρραλέα ότι οι διάφορες μοντέρνες διαφοροποιήσεις απ’ τον κανόνα και τη λογική, όπως για παράδειγμα η πεισματικά αποκλειστική χορτοφαγία εντάσσονται περισσότερο στο πλαίσιο μιας ψυχοπαθολογίας, διαγνωσμένης ή μη, παρά σ’ αυτό μιας εγωκεντρικής οριοθέτησης της προσωπικής ανεξαρτησίας και διαφοροποίησης απ’ τη μάζα. Καγχάζει απέναντι στον ισχυρισμό ότι οι όροι της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, οι οικογενειακοί δεσμοί, οι υποχρεώσεις που αναλαμβάνουμε προχωρώντας σε μια συμβίωση δεν τίθενται απ’ την εκάστοτε κοινωνία ή την ιστορική εποχή κι ότι μπορούν ν’ αγνοηθούν με όρους ατομικής απόφασης και πάντως όχι χωρίς δραματικές συνέπειες για την αποδοχή και την ευζωία του ατόμου που θα επιλέξει αυτό το δρόμο.
Με τη «Χορτοφάγο» η Γκανγκ πετάει αθόρυβα την ηρωίδα της, σαν να ήταν ένα πετραδάκι, στην ήσυχη λίμνη της συμβατικότητας και παρατηρεί τους ομόκεντρους κύκλους των κυματισμών που προκλήθηκαν (τα τρία επίπεδα σχέσης μαζί της που έχουν οι αφηγητές των τριών κεφαλαίων) από την καταβύθισή της στις συνέπειες αυτής της αναπόδραστης πορείας της προς το βυθό της ζωής της. Πολύ σπάνια έχουμε την ευκαιρία να διαβάσουμε κείμενα που εκλύουν τόσο δυνατούς κραδασμούς στη διανοητική επικράτεια του αναγνώστη χωρίς να καταφύγουν στην επίθεση στο θυμικό του.
Όχι, η Γκανγκ δεν έγραψε μια απλή ηθογραφία της σύγχρονης ζωής.
Το βιβλίο της οφείλει να διαβαστεί πάνω από τα στενά όρια μιας οικογενειακής saga και να δούμε με καθαρή κι απροκατάληπτη ματιά τη συγγραφέα να «ανατέμνει χειρουργικά» τις διασυνδέσεις των διαφόρων επιπέδων της αλληλεπίδρασης του εγώ μέσα στα όρια της εκάστοτε κοινωνικής του ένταξης.
«Η Χορτοφάγος» της Χαν Γκανγκ αποτελεί ένα κόσμημα της σύγχρονης λογοτεχνίας που επιζητά να διαβαστεί από κάθε αναγνώστη για ν’ αναδείξει έτσι το μεγαλείο του αντιμετωπίζοντας κι ανατρέποντας την κοσμοθεωρία του καθενός ξεχωριστά. Αποτελεί την απόδειξη ότι η καλή λογοτεχνία δεν χρειάζεται ούτε ογκώδεις τόμους, ούτε ηχηρές διαφημίσεις για να μεταδώσει μεγάλες συγκινήσεις.
5,0/5,0
