Η σκηνοθέτης και ηθοποιός Ζωή Μυλωνά μιλά στον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την παράσταση “Το πόδι της χήνας” στην οποία παίζει και σκηνοθετεί.
1. Σκηνοθετείτε και πρωταγωνιστείτε στην παράσταση “Το πόδι της Χηνας” από 19 Απριλίου στην Πάνω Σκηνή του Από Μηχανής Θεάτρου. Πώς θα την περιγράφατε συνοπτικά;
Το Πόδι της Χήνας είναι μια σάτιρα για την εργασιακή κουλτούρα. Τέσσερις εργαζόμενοι μιας μυστήριας πολυεθνικής εταιρείας συναντιούνται στο διάλειμμά τους, το οποίο παίρνει όλο και πιο παράξενη τροπή. Θα έλεγε κανείς ότι πρόκειται για μια μαύρη κωμωδία με επιρροές από ταινίες τρόμου και camp μιούζικαλ που διακωμωδεί το σύγχρονο σύστημα της εργασίας. Η παράσταση ταλαντεύεται ανάμεσα στο ονειρικό και το εφιαλτικό, το αστείο και το σπαρακτικό, το πραγματικό και το αλλόκοτο.
*μια σημείωση, δεν πρωταγωνιστώ, έχω μικρό ρολάκι! Θα έλεγα πως “παίζω”.
2. Τι ήταν το πρώτο που σας γοήτευσε στο συγκεκριμένο κείμενο;
Το κείμενο της παράστασης δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια των προβών με τη συμβολή όλων των συνεργατών. Με την ομάδα μας είχαμε θέσει τις βασικές αρχές του έργου — έναν εργασιακό χώρο με εργαζόμενους που θυμίζουν μέλη αίρεσης και έναν CEO σχεδόν θεϊκής μορφής, μια αίθουσα διαλείμματος και μια αισθητική εμπνευσμένη από ταινίες τρόμου — όμως το τι ακριβώς θα συνέβαινε επί σκηνής παρέμενε άγνωστο μέχρι που ξεκινήσαμε τις πρόβες.
Aυτό που με απασχολούσε και που μας οδήγησε με την ομάδα να συλλάβουμε την κεντρική ιδέα ήταν ένα αίσθημα τρόμου για τις απαντήσεις που δίνει η σύγχρονη κουλτούρα στα μεγάλα ερωτήματα της ζωής: ποια είμαι; πού πηγαίνω; τι νόημα έχουν όλα αυτά; Με ενδιέφερε να εξετάσω τι λέει για εμάς, ως εκφραστές μιας κουλτούρας, το γεγονός ότι αποδίδουμε τόσο μεγάλη αξία στην επιτυχία και στην επίδειξή της.
3. Ο εργασιακός βίος έχει μετατραπεί από μέσο διαβίωσης σε παγίδα αλλοίωσης της ταυτότητάς μας;
Θα έλεγα ότι για τους περισσότερους ανθρώπους η εργασία είναι κάτι πολύ περισσότερο από απλώς ο τρόπος που βγάζουν τα ως προς το ζην. Τείνει να τους καθορίζει και, πράγματι, θα έλεγα ότι γίνεται ένα βασικό κομμάτι της ταυτότητάς τους. Με τον κίνδυνο να ακουστώ υπερβολική, θα έλεγα, επίσης, ότι ένα έργο για την εργασία είναι και ένα έργο για τη βία — απέναντι τόσο στο σώμα μας, όσο και στην ψυχή μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εργασία δεν μπορεί να δώσει νόημα στη ζωή κάποιου ή ακόμη και να την εμβαθύνει· όμως, αν σκεφτούμε τον άνθρωπο ως ένα είδος ζώου, όπως είμαστε δηλαδή, και δούμε ότι η συντριπτική πλειονότητα μας έχει οργανώσει ολόκληρη τη ζωή της γύρω από 40 ώρες εργασίας την εβδομάδα, αυτό αποτελεί τουλάχιστον μια μορφή βίας.
Επιπλέον, πιστεύω ότι οι άνθρωποι βρίσκονται διαρκώς σε αναζήτηση κάποιου είδους νοήματος στη ζωή τους και οτιδήποτε κάνει κάνεις για 40+ ώρες την εβδομάδα σίγουρα επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται αυτό το νόημα. Ναι, η εργασία αφορά σίγουρα τα χρήματα, αλλά μέσα από αυτήν ο άνθρωπος αναζητά, επίσης, αναγνώριση και μια βαθύτερη κατανόηση του ποιος τελικά είναι.
4. Ποιο είναι το πιο σημαντικό όπλο αντίστασης στον παραλογισμό της καθημερινότητας;
Το να έχεις χιούμορ είναι το αγαπημένο μου όπλο απ’ όλα. Βοηθά σε κάθε περίσταση, κάνει τα πάντα πιο εύκολα. Δεν ξέρω αν μπορεί πραγματικά να αντιπαλέψει τις παράλογες δυνάμεις που επικρατούν, αλλά τουλάχιστον σε βοηθά να δημιουργήσεις μια πραγματικότητα για τον εαυτό σου που είναι πιο υποφερτή.
5. Ποιες ήταν οι βασικές σκηνοθετικές σας οδηγίες. Τι θέλατε κυρίως να αναδειχθεί;
Θέλαμε να δείξουμε τη δυσφορία και την καταπίεση που βλέπουμε παντού γύρω μας. Οι άνθρωποι φαίνονται άβολοι. Συχνά σαν να πλήττουν και να στεναχωριούνται, σαν να βρίσκονται σε ένα είδος οριακού σημείου. Μοιάζουν συχνά ανίκανοι να επικοινωνήσουν ο ένας με τον άλλον και σαν να καταπιέζουν όλα όσα πραγματικά τους κάνουν ανθρώπους. Με ενδιαφέρει, επίσης, η σχέση μας με τον παραλογισμό, με το βάσανο, με το θείο και το τερατώδες.
Εμείς προσπαθήσουμε όλα αυτά να τα πάρουμε και να τα κάνουμε έργο.
6. Υπάρχει κάποιο βασικό μήνυμα που πιστεύετε ότι θα αποκομίσουν οι θεατές;
Ωραίο είναι όταν με την τέχνη μας εγείρουμε ερωτήματα και αφήνουμε χώρο για να γεννηθούν συζητήσεις, προβληματισμοί, κουβέντες ανάμεσα στους ανθρώπους που ήρθαν και είδαν την παράσταση, ακόμα και πολύ μετά το τέλος της. Θα ήθελα να πιστεύω ότι οι θεατές μας όχι μόνο θα φύγουν έχοντας διασκεδάσει αλλά και ότι θα κουβαλήσουν από την παράσταση μας κομμάτια που θα τους συνδέουν με αυτήν.
7. Λείπουν οι πρωτότυπες ιδέες στις σύγχρονες παραστατικές τέχνες;
Δεν νομίζω. Μπορώ να σκεφτώ πολλούς ανθρώπους που αυτή τη στιγμή δημιουργούν και παρουσιάζουν νέες ιδέες με καινούριους τρόπους, και πιστεύω ότι υπάρχουν πολλοί εκεί έξω με ανεξάντλητη δημιουργικότητα και έμπνευση. Πιστεύω πολύ στην νέα γενιά καλλιτεχνών.
Παρόλα αυτά, είναι αλήθεια ότι το θέατρο μπορεί συχνά να φαίνεται κάπως στάσιμο και παλιό· και παρόλο που αγαπώ τα κλασικά έργα, θεωρώ επίσης ιδιαίτερα ενδιαφέρον να βλέπει κανείς τι σκέφτεται και δημιουργεί ο σύγχρονος άνθρωπος σήμερα — όχι μόνο σε σκηνοθετικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο κειμένων.
8. Ποια είναι τα επόμενα σχέδια σας και ποιο το μεγαλύτερο καλλιτεχνικό όνειρό σας;
Αυτή την περίοδο, για μένα, όλα περιστρέφονται γύρω από το Πόδι της Χήνας. Ζω το απόλυτο καλλιτεχνικό όνειρο με αυτό το υπέροχο σύνολο ηθοποιών και συντελεστών.
Κατά τα αλλα, όπως λέμε και στο έργο: “Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο από το να κάθεσαι στον καναπέ, να διαβάζεις βιβλία, να τα αφήνεις στη μέση και να μασάς τσίχλες και κουλουράκια”.
