Γράφει η Μαρία Σκαμπαρδώνη
Ο Κικέρων, με όνομα που βγαίνει από το ρεβύθι, είναι μοναδικός στοχαστής και ίσως ο λαμπρότερος ρήτορας του Ρωμαϊκού κόσμου.
Τα συγγράμματα και και οι πολιτικοί του τοποθετήσεις, δεν έβρισκαν τους πάντες σύμφωνους. Όμως δεν περνούσαν ποτέ αδιάφορες.
Θα μπορούσαμε στην περίπτωσή του να έχουμε τον μοναδικό αυτοπαρηγορητικό λόγο σε πεζό κείμενο στον Αρχαίο κόσμο;
Η απώλεια της κόρης του Τουλλίας λίγο μετά τη γέννα, βυθίζει τον ίδιο σε θλίψη. Η εικόνα του σκληρύ ρήτορα υποχωρεί για λίγο και παραχωρεί τη θέση της σε έναν πονεμένο πατέρα που τσαλακώνεται και θρηνεί.
Αποφασίζει να στραφεί στον γραπτό λόγο, ο οποίος αποδεδειγμένα, παρηγορεί και βοηθάει στην έκφραση του βαθύτερου ψυχικού μας κόσμου.
Ο “Παρηγορητικός Λόγος” ή Consolatio ad se είναι το λιγότερο γνωστό και κάπως χαμένο στο άγνωστο κείμενο του Κικέρωνα.
Είναι μοναδικό διότι αποτελεί μία από τις ελάχιστες και διασημότερες προσπάθειες αυτο – ενθάρρυνσης.
Το κείμενο δεν απευθύνεται σε έναν διαφορετικό αναγνώστη, δεν γράφτηκε για να ενθαρρύνει ή να παρηγορήσει έναν άλλο άνθρωπο. Αλλά τον ίδιο το συγγραφέα του.
Αυτό αποδεικνύει τη θεραπευτική διάσταση της συγγραφής, η οποία αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο.
Ο Κικέρων, ο ρήτορας με το ακίνητο και στιβαρό βλέμμα, στρέφεται στον εαυτό του για παρηγοριά και ενθάρρυνση απέναντι σε αυτή την οικογενειακή τραγωδία. Η Αρχαία Ελληνική και Ρωμαϊκή φιλοσοφία για τη στωικότητα απέναντι στις δύσκολες στιγμές, φαίνεται δεν τον εγκαταλείπει ούτε τις πιο δύσκολες στιγμές.
Μέσα στο κείμενο γίνεται αντιληπτή η αποδοχή της ανθρώπινης φθαρτότητας και η αποδοχή του θανάτου ως φυσικό -αν και οδυνηρό – γεγονός.
Η παρήγορη πεποίθησή του ότι η ζωή συνεχίζεται με άλλο τρόπο και σε διαφορετική διάσταση, προσφέρει στην ψυχή μία ανάσα δροσιάς από το λύγισμα του πονεμένου συναισθήματος.
Ο Κικέρωνας προσπαθεί να μην εγκαταλείψει τη λογική σκέψη, αξιοποιώντας την ίδια ως τρόπος απάλυνσης από το ψυχικό του άλγος. Ακόμα και η πίστη του στη ζωή μετά το θάνατο δεν απορρέει από θρησκευτικό ζήλο; αλλά συνέχιση της θεωρίας του για τη θεϊκή διάσταση της ψυχής.
Η θλίψη δεν πρέπει να διαβρώσει ολοκληρωτικά την ψυχολογία του. Ο Κικέρωνας προσπαθεί να εντοπίσει και τη θετική διάσταση της απώλειας. Ο θάνατος σε λυτρώνει από τα βάσανα, τα άγχη, τις απογοητεύσεις της ζωής.
Το κείμενο δε σώθηκε ολόκληρο, αλλά αναφέρεται από πολλούς συγγραφείς. Ανάμεσα τους ο Άγιος Αυγουστίνος και ο Άγιος Ιερώνυμος.
Ο Κικέρων ακόμα και μπροστά στο πιο αβάσταχτο και σκληρό γεγονός της ζωής, την απώλεια ενός παιδιού, παραδίδει μαθήματα αξιοπρέπειας, ορθολογισμού και αυτοελέγχου.
Ακόμα και η σημερινή Ψυχολογία θα μπορούσε να εμπνευστεί από τον ίδιο σχετικά με τα όρια του ανθρώπου απέναντι σε κάτι αβάσταχτο και οδυνηρό, όπως και τους τρόπους αντιμετώπισης.
