Κάθε Νοέμβρη, με την πρώτη μεγάλη νεροποντή, το τηλέφωνο χτυπά από το χωριό. Η θεία που μένει απέναντι πέρασε να ρίξει μια ματιά και είδε έναν λεκέ στο ταβάνι του μεσαίου δωματίου. Μικρό, λέει, σαν πιάτο. Την επόμενη φορά που θα πας, ο λεκές θα έχει μεγαλώσει, ο σοβάς θα έχει αρχίσει να φουσκώνει και κάπου στη γωνία θα μυρίζει μούχλα.

Τα παλιά σπίτια με κεραμοσκεπή έχουν μια γοητεία που δύσκολα βρίσκεις αλλού. Έχουν όμως και μια αδυναμία που οι περισσότεροι αγνοούν. Πιστεύουμε ότι τα κεραμίδια είναι αυτά που κρατούν έξω το νερό, ενώ στην πραγματικότητα είναι η πρώτη γραμμή άμυνας, όχι η μόνη.

Γιατί το νερό βρίσκει πάντα δρόμο

Ένα κεραμίδι μπορεί να ραγίσει από παγετό, να μετακινηθεί από δυνατό αέρα ή από ένα κλαδί που έπεσε, να σπάσει όταν κάποιος ανέβηκε για να φτιάξει την κεραία. Συχνά η ζημιά δεν φαίνεται από κάτω. Αρκεί μια μικρή μετατόπιση για να ανοίξει ένα κενό, και η βροχή που πέφτει λοξά με τον αέρα περνά από εκεί χωρίς δυσκολία.

Υπάρχει και κάτι λιγότερο προφανές. Τα παλιά κεραμίδια με τα χρόνια φθείρονται, γίνονται πιο πορώδη και απορροφούν υγρασία. Τα φύλλα και τα χώματα που μαζεύονται στις υδρορροές και στα σημεία όπου συναντιούνται δύο κλίσεις κρατούν το νερό εκεί περισσότερο απ’ όσο πρέπει. Κι όταν το νερό μένει, κάποια στιγμή περνά.

Από κάτω, στις παλιές κατασκευές, συνήθως υπάρχει μόνο το ξύλο: δοκάρια, σανίδωμα, καμιά φορά καλαμωτή. Το ξύλο που βρέχεται ξανά και ξανά σαπίζει αργά και αθόρυβα, και όταν το καταλάβεις, η επισκευή δεν αφορά πια λίγα κεραμίδια.

Το στρώμα που δεν βλέπεις

Στις σύγχρονες κεραμοσκεπές, ανάμεσα στο σανίδωμα και στα κεραμίδια μπαίνει ένα δεύτερο προστατευτικό στρώμα. Ο ρόλος του είναι απλός: αν κάποια σταγόνα ξεφύγει από τα κεραμίδια, να μη φτάσει στο ξύλο και στο ταβάνι, αλλά να κυλήσει προς τα έξω. Οι μεμβράνες κεραμοσκεπών που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι σχεδιασμένες ώστε να σταματούν το νερό της βροχής και, σε πολλές περιπτώσεις, να αφήνουν τους υδρατμούς από το εσωτερικό να διαφεύγουν, για να μη μαζεύεται υγρασία κάτω από τη στέγη. Σε ένα σπίτι που ζεσταίνεται με τζάκι ή ξυλόσομπα και μαγειρεύει όλη μέρα, αυτή η «αναπνοή» έχει μεγάλη σημασία.

Δεν σημαίνει ότι κάθε παλιά σκεπή πρέπει να ξηλωθεί. Όμως όταν έρθει η ώρα για μια σοβαρή επισκευή ή για αλλαγή κεραμιδιών, είναι η κατάλληλη ευκαιρία να μπει από κάτω και αυτή η προστασία. Είναι από τις δουλειές που γίνονται μία φορά και σε γλιτώνουν από πολλές μελλοντικές.

Μέχρι τότε, μερικά πράγματα βοηθούν. Κοίτα το ταβάνι μετά από κάθε δυνατή βροχή και σημείωσε αν κάποιος λεκές μεγαλώνει. Φρόντισε να καθαριστούν οι υδρορροές πριν από τον χειμώνα. Από το έδαφος, με κιάλια ή με το ζουμ του κινητού, μπορείς να εντοπίσεις κεραμίδια που φαίνονται μετακινημένα ή σπασμένα.

Το ανέβασμα στη σκεπή όμως δεν είναι δουλειά για το Σαββατοκύριακο. Τα παλιά κεραμίδια σπάνε εύκολα κάτω από το βάρος, οι κλίσεις γλιστράνε με την υγρασία και το σανίδωμα μπορεί να μην είναι τόσο γερό όσο δείχνει. Για οτιδήποτε απαιτεί να πατήσεις πάνω στη στέγη, φώναξε έναν τεχνίτη με τον σωστό εξοπλισμό.

Το πατρικό στο χωριό είναι συνήθως το σπίτι που επισκεπτόμαστε λιγότερο και θυμόμαστε περισσότερο. Και κάθε φορά που ανοίγεις την πόρτα του μετά από μήνες, το πρώτο που κοιτάς, σχεδόν χωρίς να το σκεφτείς, είναι το ταβάνι.