Ο σκηνοθέτης Βασίλης Μαζωμένος συνομιλεί με τον Κωνσταντίνο Μανίκα, με αφορμή την έκδοση της ποιητικής συλλογής “Ποιήματα”.

1. Το νέο βιβλίο σας «Ποιήματα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ιωλκός. Πώς θα το περιγράφατε συνοπτικά;

Είναι μια διαδρομή μέσα από τη μνήμη, την απώλεια και την Ιστορία. Τα ποιήματα γράφτηκαν σε διαφορετικές περιόδους και έχουν διαφορετικές φωνές. Συναντιούνται όμως σε μια επίμονη ερώτηση: τι απομένει στον άνθρωπο από τους αιώνες που προηγήθηκαν και από τους ανθρώπους που αγάπησε και απώλεσε;

2. Ποια ζητήματα επιθυμείτε να θίξετε με το έργο σας και πώς προέκυψε η ιδέα του;

Με απασχολούν η σχέση με τον πατέρα και τη μητέρα, η παρουσία των νεκρών στη ζωή μας, η εξουσία, η βία, η πίστη και η διάψευσή της. Η ιδέα του βιβλίου προέκυψε όταν επέστρεψα σε ποιήματα διαφορετικών χρόνων και είδα ότι, παρά τις αποστάσεις τους, συνέχιζαν την ίδια συνομιλία. Άλλωστε είτε στον κινηματογράφο είτε στο γραπτό κείμενο θεωρώ ότι δημιουργούμε πάντα το «ίδιο» έργο.

3. Τι θα θέλατε να αποκομίσει ο αναγνώστης από αυτό;

Δεν θα ήθελα να του υπαγορεύσω ένα συμπέρασμα. Θα ήθελα μια εικόνα ή ένας στίχος να τον σταματήσει για λίγο· να του Doncaster να αναγνωρίσει κάτι δικό του ή να δει αλλιώς κάτι που θεωρούσε γνωστό.

4. Ποιο ήταν το ερέθισμα για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή;

Η ανάγκη να δώσω μορφή σε όσα επέστρεφαν επίμονα στη σκέψη μου. Γράφω επίσης σενάρια, αφηγήματα, αλλά η ποίηση μου επιτρέπει μια άλλη σχέση με την εικόνα και τον χρόνο. Η ποίηση μού επιτρέπει να μιλήσω για όσα εξακολουθούν να με απασχολούν, χωρίς να προσποιούμαι ότι έχω βρει μια απάντηση.

5. Τι ρόλο έχει σήμερα το βιβλίο στον ψηφιακό μας κόσμο; Πώς επηρεάζεται από τις εξελίξεις στην τεχνητή νοημοσύνη;

Το βιβλίο ζητά από τον αναγνώστη χρόνο. Του επιτρέπει να σταματήσει, να επιστρέψει, να διαφωνήσει με αυτό που διάβασε. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να παράγει κείμενα με εντυπωσιακή ταχύτητα. Στη λογοτεχνία, όμως, με ενδιαφέρει και η διαδρομή του ανθρώπου που γράφει: η εμπειρία του, το βλέμμα του και, πάνω απ’ όλα, η γοητεία του λάθους. Οι άστοχες λέξεις, οι διαγραφές, οι αλλαγές πορείας τον οδηγούν σε εκείνο που, κάποια στιγμή, αποφασίζει να θεωρήσει τελικό.

6. Πώς θα ορίζατε τη λογοτεχνία;

Ως μια περιπέτεια της γραφής. Σαν την πρώτη ανάσα μετά από μια βουτιά στο συλλογικό μας ασυνείδητο. Η λογοτεχνία δεν μεταφέρει απλώς πληροφορίες· βρίσκει γλώσσα για όσα δυσκολευόμαστε να ονομάσουμε και αφήνει χώρο στον αναγνώστη να φέρει τη δική του εμπειρία.

7. Πώς κρίνετε τη σχέση των Ελλήνων με τη λογοτεχνική ανάγνωση σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες;

Θα απέφευγα μια εύκολη κατάταξη των λαών. Η σχέση με την ανάγνωση αρχίζει συνήθως στο σπίτι. Εκεί ένα παιδί βλέπει αν το βιβλίο έχει θέση στην καθημερινή ζωή, αν οι μεγάλοι διαβάζουν, αν η περιέργεια για μια ιστορία είναι κάτι φυσικό. Έπειτα έρχεται το σχολείο. Αν εκεί συναντά τη λογοτεχνία κυρίως ως ύλη προς εξέταση, δύσκολα θα την αναζητήσει αργότερα από επιθυμία. Χρειάζεται πρόσβαση στα βιβλία και ελευθερία να διαλέγει, να απορρίπτει, να ανακαλύπτει.

8. Πιστεύετε στη μοίρα ή στην τύχη;

Πιστεύω στο αντικειμενικά τυχαίο: σε γεγονότα που δεν τα επιλέγουμε, αλλά αλλάζουν τη ζωή μας. Ο Χέγκελ με έκανε να σκεφτώ τη σχέση του τυχαίου με την αναγκαιότητα. Η «μοίρα», αντίθετα, μου φαίνεται συχνά το όνομα που δίνουμε εκ των υστέρων σε όσα συνέβησαν. Με ενδιαφέρει τι κάνει ο άνθρωπος από τη στιγμή που τα γεγονότα τον φέρνουν μπροστά σε μια επιλογή.

9. Ένας μήνας «καραντίνα»: ποια πέντε βιβλία θα θέλατε να έχετε μαζί σας;

Τον Ερημωτή του Σάμιουελ Μπέκετ, τα Κομμάτια από τετράδια και σκόρπια φύλλα του Φραντς Κάφκα, τα Cantos του Έζρα Πάουντ, τον Σεμπάστιαν στο όνειρο του Γκέοργκ Τρακλ και τα ποιητικά άπαντα του Τάκη Παπατσώνη. Πέντε διαφορετικοί τρόποι να χαθείς, να περιπλανηθείς και να επιστρέψεις στον κόσμο.

10. Με ποιους λογοτέχνες, ανεξαρτήτως εποχής, θα θέλατε να περάσετε μια ολιγοήμερη απόδραση;

Με τον Χέμινγουεϊ. Γιατί το απόλυτο του βίου του – μια ζωή στα όρια – είναι τόσο γοητευτικό μέσα στην αυτοκαταστροφή του. Φαντάζομαι τον πονοκέφαλο που θα ακολουθούσε.

11. Χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό ή ρεαλισμό στην εποχή μας;

Εγώ, πάντως, με τον ρεαλισμό έχω πάρει διαζύγιο εδώ και χρόνια. Και με την καθημερινότητα, εδώ που τα λέμε. Αν μιλάμε για τον Ρομαντισμό ως κίνημα, ανήκει στην εποχή που τον γέννησε. Αλλά η φαντασία του, ο αυθορμητισμός και το πάθος του είναι σάρκα από τη σάρκα μου.