Σπύρος Πουλημένος: Η ίδια η Τέχνη είναι επιφάνεια

Las Meninas, 2008, 

Αφιερωμένο στον Velázquez

Foto: Σπουδή , λάδι σε χαρτί 

Μελέτη , μετά τη ψηφιακή flat εκδοχή, για άλλη εκδοχή, μεγάλων διαστάσεων έλαιογραφίας, με όγκο.

1. Ο founder

Ο Σπύρος Πουλημένος είναι ο founder του όρου και της έννοιας της Flat εποχής. Δεν είναι τίτλος που του αποδόθηκε. Είναι πράξη ζωγραφικής. Την εξέφρασε με τα flat ψηφιακά έργα στην έκθεσή του το 2008 στο Μουσείο Βορρέ, έργα που είχαν δημιουργηθεί χρόνια πριν, όταν η ελληνική ζωγραφική επέμενε ακόμα στην υλικότητα του λαδιού ως εγγύηση αλήθειας.

Την κατέγραψε αργότερα, το 2013, στον κατάλογο της Πινακοθήκης Κυκλάδων. 

Αλλά ωστόσο και εν τω μεταξύ , η έννοια είχε ήδη ζωγραφιστεί και εκτεθεί, πέντε χρόνια πριν..

Ο ίδιος δηλώνει: Δεν κάνω τον οραματιστή, ούτε νομίζω πως θα κάνω καλύτερο τον κόσμο μέσα απο τη ζωγραφική μου. Δεν είχα ποτέ τέτοια πρόθεση. Εγώ είμαι ζωγράφος.

Αυτό κρατάει το έργο μακριά από μανιφέστο. Είναι ζωγραφική που διαγνώσκει, όχι θεωρία που κηρύττει. Ο Πουλημένος έχει πάνω από εκατό τεχνικές στην κατοχή του – συμβατικές, ψηφιακές, υβριδικές – και επιλέγει το ψηφιακό αυτή την εκδοχή, γιατί συτή η εκδοχή ,από τη φύση της ,είναι flat. Δεν έχει πίσω όψη. Δεν έχει πατίνα. Είναι φως πάνω σε επιφάνεια.

2. Τι ερμηνεία έχει αυτό το έργο

Αυτό που βλέπουμε εδώ είναι σπουδή με λάδι, περίπου Α4, με κάθετο ύψος πολύ μεγαλύτερο από όσο φαίνεται στην κομμένη και χρωματικά αλλοιωμένη από τους αλγορίθμους φωτογραφία τεκμηρίωσης. Στη φωτογραφία η βάση διαβάζεται ως ρευστή τυρκουάζ μάζα που λιώνει. Στην πραγματικότητα η γυμνή μορφή πατάει κανονικά στο έδαφος. Δεν αιωρείται. Η διόρθωση είναι ουσιώδης γιατί επαναφέρει το σώμα.

Η πορεία είναι ανάποδη από την κλασική: πρώτα το μεγάλο ψηφιακό, φλαταριστό, η διάγνωση. Μετά η επιστροφή στο λάδι, η σπουδή Α4, για να ξαναδοκιμαστεί ο όγκος και να ζωγραφιστεί μετά, σε μεγάλη κλίμακα με σώμα.

Το έργο έχει στοιχεία από τις ενότητες των εμβρυακών και των why, ενότητες με μεγάλη σκέψη και φιλοσοφία από πίσω, που ξεκινούν από τη δεκαετία του ’70. Δεν εξηγούνται σε λίγες γραμμές και δεν πρέπει να απλοποιηθούν.

3. Τι λέει ο ίδιος ο ζωγράφος- Ο κανόνας του ανοικτού έργου

Ο καλλιτέχνης δηλώνει: «Θαυμάζω απεριόριστα την τεχνική και τη εικαστική σκέψη του Velázquez, όπως ακριβώς ο Picasso και ο Bacon. Ωστόσο, δεν πρόκειται για σουρεαλιστική σύνθεση δικής μου ζωγραφικής. Ούτε έχει σχέση με κανέναν ζωγράφο. Είναι η απόλυτη εκδοχή , η ΔΙΚΗ ΜΟΥ, με αφορμή το έργο του Velázquez. Πρόκειται για νευροσχεδιαστικό, υστερομεταμοντέρνο έργο, δημιουργία του εγκεφάλου μου, πέρα από τα στενά όρια των ερμηνειών. 

ΕΙΝΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟ ΕΡΓΟ, όπως ένας ποιητής που μόνο αυτός γνωρίζει τι γράφει αλλά οι υπόλοιποι δίνουν και τις ερμηνείες που τους εκφράζουν.»

Αυτός είναι ο κανόνας. Το έργο τέχνης δεν κλείνεται. Είναι ανοικτό.

4. Ανάλυση ιστορικού τέχνης – Τι συμβαίνει μέσα στο ανοικτό έργο τέχνης

Για να καταλάβει ο κόσμος, πρέπει να σταθεί μπροστά στον Velázquez του 1656. Ο Velázquez έφτιαξε την τελευταία μεγάλη ζωγραφική που πιστεύει ακόμα στο βάθος. Το Las Meninas είναι ένα σύστημα από βλέμματα και καθρέφτες: ζωγραφίζει τον εαυτό του να ζωγραφίζει, ζωγραφίζει τις Infantas μπροστά, ζωγραφίζει τους βασιλείς μέσα στον καθρέφτη του βάθους, ζωγραφίζει εμάς που είμαστε έξω από τον πίνακα. Όλο το έργο στηρίζεται στην ύπαρξη του «πίσω». Υπάρχει πίσω δωμάτιο, πίσω πόρτα μισάνοιχτη, πίσω καθρέφτης που λέει την αλήθεια.

Στον Πουλημένο του 2008 το «πίσω» έχει καταρρεύσει. Και αυτό δεν είναι τεχνοτροπία, είναι η flat εποχή που διέγνωσε.

Η σύνθεση κρατάει τον άξονα του Velázquez αλλά δίνει τη δική της εκδοχή ,αιώνες μετά:

Αριστερά, η μορφή του ζωγράφου στέκεται γυμνή, με το ένα χέρι υψωμένο κρατώντας πινέλο σαν να ζωγραφίζει σε μια αμφίσημη επιφάνεια ,κοίλη ή κυρτή ,η οποία είναι το τελάρο μεγάλων διαστάσεων ,αντίστοιχο αυτού, του πίνακα του Βελάσκεθ.Αλλά ωστόσο φαίνεται επίσης σαν μια ρητορική χειρονομία που έχει χάσει το κοινό της. Δεν είναι πια ο τεχνίτης-δημιουργός με το βελούδινο ένδυμα του 17ου αιώνα. Είναι ένας άνθρωπος χωρίς ιδιότητα, χωρίς εργαστήριο.

Πατάει. Το γεγονός ότι πατάει, σε αυτή τη σπουδή με λάδι, είναι η πρώτη αντίσταση στο flat. Το σώμα ξαναβρίσκει έδαφος.

Στο κέντρο, εκεί που ήταν το φόρεμα της Infanta, υπάρχει μια μεγάλη λευκή φιγούρα που δεν είναι πια φόρεμα. Είναι ρευστό γλυπτό, μνήμη όγκου που έγινε υγρό. Γύρω της επιπλέουν μικρές χρωματιστές νησίδες – ένα καθαρό γαλάζιο και ένα κόκκινο – σαν εικονίδια σε μαύρη οθόνη. Το μαύρο εδώ δεν είναι νύχτα του Velázquez. Είναι οθόνη σβηστή.

Κάτω δεξιά, εκεί που υπήρχε η αυλική τάξη, υπάρχουν δύο κεφάλια-μάσκες. Δεν είναι πρόσωπα, είναι όψεις προσώπων που ξεκόλλησαν από το κρανίο. Το χρώμα τους στάζει, γίνεται μπογιά που τρέχει. Το ένα έχει το στόμα ανοιχτό σε μια τέλεια μαύρη οπή. Δεν είναι κραυγή εξπρεσιονιστική. Είναι τρύπα στην επιφάνεια. Αν το flat έχει κάποιο βάθος, αυτό είναι το κενό που αφήνει όταν τρυπήσει. Από πίσω δεν έχει λαιμό, έχει τίποτα.

Γι’ αυτό το έργο, ακόμη και ως σπουδή Α4, απαιτεί μεγάλη κλίμακα στην τελική του μορφή. Πρέπει να σταθείς μπροστά στην τρύπα που δεν οδηγεί πουθενά. Να καταλάβεις ότι το φλατάρισμα δεν είναι μόδα του design, είναι μοίρα: ο άνθρωπος έχασε την πίσω όψη του, έγινε πρόσοψη, εικόνα χωρίς πάχος, χωρίς μυστικό.

Ο ζωγράφος δηλώνει: το διέγνωσα flat, τώρα το ξαναζωγραφίζω με όγκο.

Όλες αυτές οι αναγνώσεις συμβαίνουν μέσα στο  έργο ,όπως λέει ο ζωγράφος.