Γράφει η Μαρία Σκαμπαρδώνη
Η δύναμη της τέχνης είναι τόσο μεγάλη που έχει τη σπάνια ικανότητα να κάνει ακόμα και το μεγάλο ταμπού της ψυχικής πάθησης έργο τέχνης.
Στον σπουδαίο και όχι τόσο δημοφιλή πίνακα του Antoine Wiertz του 1853, αποτυπώνεται η σπαρακτική στιγμή που μία μητέρα σκοτώνει το παιδί της κατά τη διάρκεια ενός ψυχωσικού επεισοδίου.
Χαμόγελο τρέλας, ένα μαχαίρι που ακόμα είναι λερωμένο από το φρέσκο αίμα, η φρικιαστική αποτύπωση της αποκοπής του κεφαλιού από το σώμα. Η τραγικότητα έκφανση της μητρότητας, η οποία από κάτι ανώτερο και ιερό, γίνεται το κεντρικό νόημα ενός πίνακα με θέμα τη στέρηση και την ψυχική διαταραχή.
Ο ζωγράφος αποτυπώνει στο έργο την παράνοια στην οποία μπορεί να οδηγηθεί ένας άνθρωπος όταν βρεθεί σε απόλυτη στέρηση, φτώχεια και απόγνωση. Ακόμα και ο πιο ισχυρός δεσμός, ο μητρικός, λυγίζει μπροστά στο μαρτύριο της πείνας. Αυτό το βασανιστικό αίσθημα το οποίο ακόμα και Ορθόδοξοι Πατέρες είχαν προβλέψει ότι “εκ της κοιλίας θα έλθουν όλα τα φαύλα”..
Ο Βιέρτς καταφέρνει να αποτυπώσει με έναν πίνακα δύο ακανθώδη θέματα της κοινωνίας: την αδιαφορίας της ίδιας για τους φτωχούς και τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα και την αποτύπωση της αλλοίωσης της ψυχικής κατάστασης ενός ατόμου.
Ένας πίνακας σοκαριστικός για τον 19ο αιώνα, στον οποίο η ψυχική ασθένεια θεωρούταν συνώνυμη της θείας τιμωρίας και κυριαρχούσε η επιδεικτική αδιαφορία απέναντι στους στερημένους της ζωής.
Το πρόσωπο της μητέρας έχει αλλοιωθεί; παρατηρούμε ότι η ίδια έχει αποσυνδεθεί πλήρως από τη μητρική της ιδιότητα; δε δείχνει συνειδητοποίηση του τι έχει διαπράξει, ούτε ότι το πόδι του μωρού της βρίσκεται σε άλλο μέρος.
Μπορεί να λέμε την κοινότυπη φράση ότι τα χρήματα δε φέρνουν ευτυχία, αλλά ο αποκλεισμός από βασικά αγαθά και η απουσία των απαραίτητων χρημάτων είναι αιτία δυστυχίας.
Ο άνθρωπος είναι φοβερά πολύπλοκος άνθρωπος, αλλά η διάθεσή του και η προσωπικότητά του μπορεί να αλλάξει εντελώς σε σκληρές και επίπονες συνθήκες.
Τα όρια ανάμεσα στη λογική και την παραφροσύνη είναι τόσο λεπτά που εύκολα μπορεί να περάσει κάποιος στην αντίπερα όχθη και να δει ως πηγή βασάνου και κακού το ίδιο του το σπλάχνο.
Ένας πίνακας που απενοχοποιημένα σε μία εποχή πιο σκοτεινή και με βαθιές προκαταλήψεις, φέρνει στο προσκήνιο την ψυχική αλλοίωση, τη φτώχεια και τη συντριβή.
