Γράφει ο Πέτρος Χατζησωτηρίου, φαρμακοποιός – κριτικός λογοτεχνίας

Και φτάσαμε αισίως στην τέταρτη ποιητική συλλογή του Νίκου Παπάνα όπου πλέον «στρογγυλεύουν οι γωνίες». Παρ’ ότι συνεχίζεται η εξύμνηση του έρωτα πλέον το λυρικό στοιχείο φαίνεται να υποχωρεί ελαφρά μπρος στην επέλαση του ρεαλισμού.

Όσοι παρακολουθούν την ποίηση του Νίκου Παπάνα θα διαπιστώσουν μια όμορφη κλιμάκωση της μελωδίας της εξύμνησης του έρωτα σε μια διαφορετική οκτάβα κάθε φορά.

Από τη θλίψη για την εμπέδωση του ατελέσφορου έρωτα στην πρώτη συλλογή, στην αποθέωση της ανάμνησης των προσωπικών στιγμών στη δεύτερη, στην προσπάθεια υπέρβασης στην τρίτη, φτάνουμε πλέον στην ανά χείρας συλλογή όπου βιώνεται ο συμβιβασμός, πρυτανεύει ο ρεαλισμός κι ο ποιητής γίνεται πιο γήινος, πατάει πλέον στην Γη. Η ματιά του γίνεται πιο εξεταστική του περιβάλλοντός του, («Μα προπαντός», «Τα φθινοπωρινά ρολόγια», «Ο θάνατος των αντιτύπων»).

Η ανάμνηση του έρωτα παίρνει μορφή και συγκεκριμένο περιεχόμενο.

«Μήπως, λέω βρω την εξήγηση

γιατί εγκαταλείφθηκαν

όλες οι συναντήσεις μας»

και

«Επιτέλους κάποιος πρέπει να θρηνήσει

τη χρεωκοπία του έρωτα»

Είναι η πρώτη φορά που ο ποιητής μας κάνει κοινωνούς του έρωτά του που πλέον πέρασε στο παρελθόν.

Δεν έχουμε πια έναν ποιητή που υποφέρει απ’ τη ματαίωση του ατελέσφορου, ή το βάρος των ονείρων και των στοχασμών, έχουμε μπροστά μας έναν ερωτευμένο ποιητή που απλά αναπολεί. Ξεπέρασε το θρήνο για ότι θα ήθελε να είχε βιώσει και πλέον προσπαθεί να ξαναπιάσει το νήμα της ζωής από εκεί που το είχε αφήσει πριν αρχίσει η περιπέτεια του έρωτα. Εξ ου κι οι στίχοι του πλέον μεταδίδουν κάτι το πιο καθημερινό κι όχι πια το ιδεατό και το άπιαστο.

Έκπληξη ίσως προκαλεί η συνεχής εμφάνιση του θανάτου («Όταν ένας ποιητής πεθαίνει», «Ο θάνατος των αντιτύπων», «Ο θάνατος των ναυαγών»). Προφανώς η επάνοδος στις ατραπούς του ρεαλισμού ξεστρατίζει αποσπασματικά και προς το στοχασμό πάνω σε θέματα μεταφυσικά. Ή μήπως πάλι ο ποιητής προσπαθεί να υπαινιχθεί τον παραλληλισμό του τέλους του έρωτα με τον θάνατο;

Η συλλογή βρίθει από διακειμενικές αναφορές κι αφιερώσεις σε ομότεχνούς του κατά την προσφιλή συνήθεια του Νίκου Παπάνα,

ωστόσο αυτά θ΄ αποτελέσουν αντικείμενο μιας φιλολογικής και πάντως πιο τεχνικής ανάλυσης από τους ειδικούς. Αυτό που εξετάζουμε στο σύντομο αυτό σημείωμα είναι τα συναισθήματα που μεταδίδει η ποίηση του Παπάνα και που είναι αυτά που εκπηγάζουν από την προσήλωση του αναγνώστη στην «ανάγνωση» του περιβάλλοντος που οδηγείται διαβάζοντας τις «στρογγυλές γωνίες». Είναι οι δονήσεις που νοιώθει κανείς ακούγοντας έναν ποιητή να προσπαθεί να συμβιβαστεί με τη ματαίωση, να καταριέται την απόρριψη, να αναπολεί τον έρωτα, να επιστρέφει στη Γη με τα φτερά του καμένα από τα υψιπετή ταξίδια στην επικράτεια της υπέρβασης και του ιδανικού.

Στρατιές μαθηματικών απέτυχαν να τετραγωνίσουν τον κύκλο. Ο ποιητής του έρωτα, ο Νίκος Παπάνας καγχάζοντας «στρογγύλεψε τις γωνίες» του τετραγώνου, όπως πολύ εύστοχα μας δείχνει το εξώφυλλο της ποιητικής συλλογής του. Σε μας όλους μένει να τον ακολουθήσουμε στη διαδρομή αυτή. Το ταξίδι κρύβει πολλά και δεν θ’ απογοητεύσει κανέναν.

4,5/5,0